زانو یکی از پیچیدهترین مفاصل بدن است که به دلیل تحمل وزن و تحرک بالا، مستعد آسیبها و مشکلات متعددی است. این مفصل متشکل از استخوانها، غضروفها، رباطها، مینیسک و عضلات است که هر یک ممکن است دچار اختلال شود.
مشکلات زانو
در این مقاله با انواع مشکلات شایع زانو و روشهای درمان تخصصی آنها در کلینیک آشنا میشویم.
مشکلات مفصل زانو
شایعترین مشکلات مفصل زانو عبارتند از:
- ساییدگی یا تحلیل مفصل (آرتروز)
- التهاب مفصل (آرتریت)
- تجمع مایع (افیوژن)
- شلی مفصل یا ناپایداری مکانیکی
مفصل زانو ممکن است به دلایل مختلف دچار التهاب، خشکی یا کاهش تحرک شود. این اختلالات معمولاً با درد زانو، سفتی صبحگاهی، صدا دادن مفصل یا تورم بروز میکنند. در موارد مزمن مانند آرتریت، غضروف مفصلی تخریب میشود که باعث تماس مستقیم استخوانها و بروز درد پیوسته میگردد.
درمان این مشکلات با داروهای ضدالتهاب، فیزیوتراپی، اصلاح فعالیتها و در موارد پیشرفته، تزریق داخل مفصل یا جراحیهایی مانند آرتروسکوپی یا تعویض مفصل انجام میشود.
درمان آرتروز با سلول های بنیادی
مشکلات مینیسک زانو
مهمترین مشکلات مینیسک شامل:
- پارگی مینیسک داخلی یا خارجی
- دژنراسیون مینیسک بهدلیل افزایش سن
- گیر افتادن تکههای پاره شده در مفصل
مینیسکها دو بافت غضروفی C شکل در داخل زانو هستند که به پایداری و جذب فشار کمک میکنند. آسیب به مینیسک معمولاً در حین پیچش ناگهانی زانو یا فعالیتهای ورزشی اتفاق میافتد. علائم آن شامل درد موضعی، قفل شدن زانو، تورم و ناتوانی در خم کردن کامل زانو است.
تشخیص معمولاً با MRI انجام میشود. درمان شامل استراحت، یخ، داروهای ضد التهاب و در برخی موارد، آرتروسکوپی مینیسک برای ترمیم یا برداشتن قسمت آسیبدیده است.
آیا هر پارگی مینیسک نیاز به جراحی دارد؟
مشکلات انحراف محوری زانو
انحرافات زانو شامل:
- ژنو واروم (زانو پرانتزی)
- ژنو والگوم (زانو ضربدری)
- چرخش غیرطبیعی استخوان ران یا ساق
انحراف محور زانو به معنای قرارگیری غیر طبیعی استخوانهای ساق و ران نسبت به یکدیگر است. این مشکل میتواند مادرزادی یا ناشی از رشد ناهنجار، آسیب یا آرتروز باشد. چنین انحرافاتی باعث فشار نابرابر روی مفصل، ساییدگی یکطرفه و درد مزمن میشود.
درمان شامل تمرینات اصلاحی، کفش طبی، بریس، و در موارد شدید، استئوتومی (برش و اصلاح استخوان) یا تعویض مفصل است.
زانو پرانتزی
زانو پرانتزی نوعی انحراف ژنو واروم است که در آن زانوها از یکدیگر فاصله دارند و مچ پاها به هم نزدیکند. این ناهنجاری در کودکان ممکن است طبیعی باشد، ولی اگر در بزرگسالی باقی بماند، فشار شدیدی به قسمت داخلی مفصل وارد میکند.
عوارض این مشکل شامل درد داخلی زانو، آرتروز یکطرفه و تغییر فرم پاهاست. درمان آن بسته به شدت، شامل تمرین، استفاده از بریس یا جراحی استئوتومی برای اصلاح زاویه استخوان است.
رضایت از جراحی زانوی پرانتزی
مشکلات رباط صلیبی
شایعترین آسیبهای رباط زانو شامل:
- پارگی رباط صلیبی قدامی (ACL)
- پارگی رباط صلیبی خلفی (PCL)
- شلی یا کشیدگی رباطهای جانبی
رباط صلیبی قدامی یکی از مهمترین رباطهای پایداری زانو است و معمولاً در اثر پیچش شدید یا توقف ناگهانی در ورزش دچار پارگی میشود. علائم شامل صدای تق، ورم سریع، احساس ناپایداری و درد شدید هنگام حرکت است.
در موارد پارگی کامل، جراحی بازسازی رباط با گرافت انجام میشود. اما در پارگیهای جزئی یا خفیف، درمانهای محافظهکارانه و فیزیوتراپی هم مؤثر هستند.
قفل کردن زانو
دلایل شایع قفل شدن زانو:
- پارگی مینیسک
- تکه آزاد استخوان یا غضروف (Loose body)
- آسیب رباط یا کپسول مفصلی
قفل شدن زانو حالتی است که مفصل در یک زاویه گیر کرده و فرد قادر به خم یا راست کردن آن نیست. این حالت معمولاً به دلیل گیر افتادن یک قطعه داخل مفصل رخ میدهد و نیازمند بررسی دقیق است.
درمان بسته به علت، میتواند شامل آرتروسکوپی جهت خارج کردن قطعه آزاد یا ترمیم بافتهای آسیبدیده باشد. قفلهای مکرر زانو نشانه جدی بوده و باید حتماً بررسی شود.
رضایت از جراحی پارگی رباط
آرتروز زانو
آرتروز زانو یا استئوآرتریت شایعترین بیماری مفصل زانو در افراد بالای ۵۰ سال است. این بیماری ناشی از تخریب تدریجی غضروف مفصل و ساییدگی استخوانهاست. علائم آن شامل درد پیشرونده، سفتی، تورم، کاهش انعطاف و صدا دادن زانو است.
درمان آرتروز زانو بر اساس شدت آن متفاوت است. در مراحل اولیه، کنترل وزن، دارو، ورزش و فیزیوتراپی توصیه میشود. در مراحل پیشرفته، تزریق کورتون یا ژل و در نهایت جراحی تعویض مفصل زانو انتخاب میشود.
مشکلات غضروف زانو
مشکلات رایج غضروفی زانو شامل:
- ساییدگی سطح مفصلی
- کندرومالاسی کشکک (نرمی غضروف پشت زانو)
- آسیب موضعی به غضروف
غضروف مفصل زانو وظیفه کاهش اصطکاک و جذب ضربه را دارد. آسیب به غضروف میتواند در اثر ضربه، اضافه وزن یا اختلالات بیومکانیکی باشد. این مشکلات معمولاً با درد هنگام بالا رفتن از پله، نشستن طولانی یا خم کردن زانو همراه است.
درمان شامل تقویت عضلات، مصرف مکملهای غضروفساز، فیزیوتراپی، و در موارد شدید، آرتروسکوپی برای ترمیم یا پیوند غضروف است.
سوالات متداول
۱. چگونه بفهمیم مشکل زانو جدی است؟
اگر درد شدید، تورم، ناتوانی در حرکت، قفل شدن یا احساس ناپایداری دارید، حتماً باید توسط متخصص ارتوپدی یا فوق تخصص زانو بررسی شوید.
۲. آیا همیشه نیاز به جراحی هست؟
خیر، بسیاری از مشکلات زانو با درمانهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، دارو و تزریق قابل کنترلاند. جراحی فقط در موارد خاص انجام میشود.
۳. آیا ورزش باعث بدتر شدن مشکلات زانو میشود؟
ورزشهای کنترلشده مانند پیادهروی، شنا یا دوچرخهسواری سبک در بسیاری از مشکلات زانو مفید هستند. اما حرکات سنگین یا پر فشار ممکن است آسیبزا باشند.