بورسیت زانو به التهاب یکی از بورسهای اطراف مفصل زانو گفته میشود. بورسها کیسههای کوچک حاوی مایع سینوویال هستند که بین استخوانها، تاندونها و عضلات قرار دارند و به کاهش اصطکاک کمک میکنند. زمانی که این کیسهها به دلایلی مانند فشار مداوم، ضربه یا عفونت دچار التهاب شوند، اصطلاحاً گفته میشود فرد به بورسیت مبتلا شده است.
بورسیت زانو میتواند باعث درد، تورم و محدودیت حرکت شود. التهاب ممکن است بهصورت ناگهانی (حاد) یا مزمن ظاهر شود و شدت آن بسته به محل درگیری متفاوت است. اگرچه این عارضه نسبتاً شایع است، اما اغلب با سایر مشکلات زانو اشتباه گرفته میشود.
درک دقیق انواع مختلف سندرمهای بورسیت زانو به تشخیص صحیح و درمان مؤثر کمک میکند. شناخت نشانهها، علل زمینهای و گزینههای درمانی برای بیماران و حتی پزشکان عمومی از اهمیت بالایی برخوردار است.
انواع بورسیت زانو
بورسیت انواع مختلفی دارد که بهتر است آنها را بشناسید. در ادامه انواع آن را توضیح داده ایم:
بورسیت پیشکشککی (Prepatellar Bursitis)
در این نوع، التهاب در بورس واقع در جلوی استخوان کشکک اتفاق میافتد. این ناحیه بیشتر در کسانی دیده میشود که زیاد زانو میزنند، مانند نصابها، لولهکشها یا کسانی که در مشاغل سنتی با نشستن روی زمین سر و کار دارند. به همین دلیل به آن «زانوی خانهداری» یا Housemaid’s Knee نیز گفته میشود.
در این حالت، زانو متورم، گرم و حساس میشود. درد معمولاً هنگام فشار دادن زانو یا زانو زدن شدت میگیرد، ولی ممکن است در حرکت ساده احساس کمتری داشته باشد. در موارد شدید، ممکن است مایع زیادی در کیسه جمع شود و حتی عفونت (بورسیت سپتیک) ایجاد کند.
درمان شامل استراحت، استفاده از کمپرس سرد، داروهای ضدالتهاب و در صورت لزوم تخلیه مایع با سوزن یا آنتیبیوتیک برای عفونت است. در بورسیت مزمن مقاوم، تزریق کورتون یا جراحی تخلیه کیسه بورس نیز در نظر گرفته میشود.
بورسیت پسکشککی (Infrapatellar Bursitis)
در این نوع، کیسه بورس در زیر استخوان کشکک ملتهب میشود. این بورس در بین تاندون پاتلار و استخوان درشتنی قرار دارد و به حرکت روان زانو در حین خم و راست شدن کمک میکند. التهاب در این ناحیه اغلب بهدلیل پرشهای مکرر یا فشارهای عمودی شدید ایجاد میشود، از اینرو به آن «زانوی کشیش» یا Clergyman’s knee نیز میگویند.
علائم شامل درد در قسمت جلوی زانو، کمی پایینتر از کشکک، و تورم موضعی است. گاهی ممکن است بهخاطر شباهت علائم با تاندونیت پاتلار اشتباه گرفته شود. درد در حالت نشستن طولانیمدت یا بالا رفتن از پلهها نیز شایع است.
درمان معمولاً شامل اجتناب از فعالیتهای تشدیدکننده، استفاده از زانوبند، داروهای ضدالتهاب و تمرینات فیزیوتراپی برای تقویت عضلات اطراف زانوست. در موارد مقاوم، ممکن است تزریق کورتون انجام شود.
بورسیت پسدرشتنی (Pes Anserine Bursitis)
این نوع بورسیت در ناحیه داخلی و پایین زانو، جایی که تاندونهای سه عضله همسترینگ به استخوان درشتنی متصل میشوند، ایجاد میشود. این بورس نقش مهمی در کاهش اصطکاک بین تاندونها و استخوان ایفا میکند و بیشتر در افراد چاق، دوندگان، یا کسانی با زانوی پرانتزی یا پای صاف دیده میشود.
علائم آن شامل درد داخلی زانو، بهویژه هنگام بالا رفتن از پله یا نشستن طولانیمدت است. تورم معمولاً زیاد نیست، اما درد بهصورت عمقی احساس میشود. لمس ناحیه داخلی زانو ممکن است همراه با حساسیت باشد.
درمان شامل کاهش وزن در بیماران چاق، فیزیوتراپی برای تقویت عضلات چهارسر و همسترینگ، مصرف داروهای ضدالتهاب و کمپرس سرد است. در موارد خاص، تزریق داخل بورس میتواند مؤثر باشد. تصحیح اختلالات مکانیکی مانند صاف بودن کف پا نیز در پیشگیری از عود بیماری مفید است.
علتهای شایع بورسیت زانو
التهاب بورس ممکن است بهدلیل عوامل زیر ایجاد شود:
- فشار مکانیکی مداوم مانند زانو زدن طولانی یا فعالیتهای تکراری
- ضربه مستقیم به زانو که باعث تحریک یا خونریزی در بورس میشود
- عفونت (بورسیت سپتیک) که معمولاً با تب، قرمزی شدید و درد زیاد همراه است
- بیماریهای التهابی مثل نقرس یا روماتیسم مفصلی
- ناهنجاریهای ساختاری مانند انحراف زانو یا پای صاف
شناخت علت زمینهای، کلید درمان صحیح و جلوگیری از عود مجدد بورسیت است. برخی افراد مستعدتر هستند و ممکن است به بورسیتهای مکرر دچار شوند.
تشخیص بورسیت زانو چگونه انجام میشود؟
پزشک ابتدا با بررسی شرححال، محل دقیق درد و معاینه فیزیکی میتواند تشخیص اولیه بدهد. لمس محل، بررسی تورم و ارزیابی دامنه حرکت به تشخیص کمک میکند. در موارد شک به عفونت یا تمایز با سایر بیماریها، تستهای بیشتری انجام میشود.
ابزارهای تصویربرداری مانند سونوگرافی یا MRI به شناسایی التهاب بورس، بررسی مایع داخل کیسه و رد سایر بیماریها مثل پارگی تاندون یا آسیب منیسک کمک میکنند. در موارد مشکوک به عفونت، نمونهگیری از مایع داخل بورس (آسپیراسیون) انجام میشود.
تشخیص دقیق، به انتخاب بهترین روش درمانی منجر میشود. درمان اشتباه یا ناقص، ممکن است منجر به مزمن شدن التهاب و کاهش عملکرد زانو شود.
درمان بورسیت زانو
درمان بورسیت بسته به شدت، محل درگیری و علت زمینهای متفاوت است. در موارد خفیف، درمان محافظهکارانه کفایت میکند، ولی در شرایط شدیدتر ممکن است اقدامات تخصصی لازم باشد.
مهمترین درمانها شامل استراحت، اجتناب از فشار روی زانو، کمپرس سرد، مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، و فیزیوتراپی تقویتی است. زانوبند مخصوص یا پد نرم زیر زانو میتواند در بهبود سریعتر کمک کند.
در موارد مقاوم یا مزمن، تزریق کورتیکواستروئید داخل بورس و در صورت نیاز، تخلیه مایع با سوزن توصیه میشود. در بورسیتهای عفونی، درمان با آنتیبیوتیک یا حتی جراحی تخلیه الزامی است.
سوالات متداول
۱. آیا بورسیت زانو با فیزیوتراپی درمان میشود؟
بله، فیزیوتراپی در اغلب موارد مؤثر است. تمرینات تقویتی و کششی برای عضلات اطراف زانو نقش مهمی در کاهش التهاب و پیشگیری از عود دارند.
۲. چطور بفهمم بورسیت دارم یا آسیب منیسک؟
محل درد، نوع فعالیت تشدیدکننده و تصویربرداری مثل MRI به افتراق بین بورسیت و آسیب منیسک کمک میکند. بورسیت معمولاً با تورم موضعی همراه است.
۳. آیا بورسیت زانو خطرناک است؟
در حالت غیرعفونی معمولاً خیر، اما اگر علائم شدیدی مانند تب، قرمزی زیاد، و درد غیرقابل تحمل وجود داشته باشد، احتمال بورسیت سپتیک مطرح میشود که نیاز به درمان فوری دارد.