پروتز مفصل زانو یک قطعه مصنوعی است که برای جایگزینی مفصل آسیبدیده یا تخریبشده زانو به کار میرود. این عمل که با نام تعویض مفصل زانو نیز شناخته میشود، معمولاً برای افرادی انجام میشود که به دلیل بیماریهایی مانند آرتروز، آرتریت روماتوئید یا آسیب شدید، دچار درد مزمن و محدودیت حرکتی شدهاند. هدف اصلی از این جراحی، کاهش درد، بازگرداندن عملکرد مفصل و بهبود کیفیت زندگی بیمار است.
چه زمانی به پروتز مفصل زانو نیاز است؟
تصمیم برای انجام جراحی و استفاده از پروتز، معمولاً زمانی گرفته میشود که درمانهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، دارودرمانی، کاهش وزن و تزریق داخل مفصل دیگر مؤثر نباشند. مهمترین نشانههای نیاز به پروتز عبارتند از:
- درد شدید و مداوم زانو که در فعالیتهای روزانه اختلال ایجاد میکند
- خشکی و کاهش دامنه حرکتی
- تغییر شکل زانو (مثل انحراف به داخل یا خارج)
- عدم بهبود با درمانهای محافظهکارانه
انواع پروتز مفصل زانو
۱. پروتز کامل زانو (Total Knee Replacement)
در این روش کل سطوح مفصل زانو با پروتز جایگزین میشود. این نوع جراحی برای بیماران با آسیب گسترده مفصل مناسب است.
۲. پروتز نیمهکامل یا یکبخشی (Partial Knee Replacement)
فقط بخش آسیبدیده مفصل تعویض میشود. این روش معمولاً برای بیمارانی که آسیب در یک قسمت زانو دارند توصیه میشود.
۳. پروتز سفارشی
بر اساس ساختار آناتومیک هر فرد، با استفاده از تکنولوژی سهبعدی طراحی میشود تا بیشترین انطباق و راحتی را فراهم کند.
اهمیت نوع پروتز در جراحی تعویض مفصل زانو
جنس پروتزهای زانو
پروتزهای زانو معمولاً از ترکیب فلزات (مانند تیتانیوم یا آلیاژ کبالت-کروم) و پلاستیکهای بسیار مقاوم (مانند پلیاتیلن) ساخته میشوند. این ترکیب دوام بالا، مقاومت در برابر سایش و حرکت روان را فراهم میکند.
مراحل جراحی پروتز مفصل زانو
۱. آمادهسازی بیمار
قبل از جراحی، بیمار تحت معاینه کامل، آزمایشهای خون، بررسی قلب و ریه و ارزیابی وضعیت مفصل قرار میگیرد.
۲. بیهوشی
عمل معمولاً تحت بیهوشی عمومی یا بیحسی اسپاینال انجام میشود.
۳. برش و برداشتن بافت آسیبدیده
جراح قسمتهای تخریبشده مفصل را برمیدارد و محل را برای نصب پروتز آماده میکند.
۴. نصب پروتز
بخشهای فلزی و پلاستیکی پروتز با استفاده از چسب استخوان یا روشهای بدون چسب در محل قرار میگیرند.
۵. بستن برش و پانسمان
محل جراحی بخیه شده و پانسمان sterile انجام میشود.
مزایای جراحی پروتز زانو
- کاهش یا حذف درد مفصل
- بهبود دامنه حرکتی و توانایی راه رفتن
- اصلاح تغییر شکل زانو
- بهبود کیفیت زندگی و استقلال فردی
عوارض احتمالی جراحی
- عفونت محل جراحی
- لخته شدن خون در پاها
- شل شدن یا فرسودگی پروتز
- سفتی یا محدودیت حرکتی
- آسیب عصب یا رگهای خونی
مراقبتهای قبل از جراحی
- کنترل وزن برای کاهش فشار روی مفصل
- تقویت عضلات پا با تمرینات فیزیوتراپی
- ترک سیگار برای بهبود ترمیم زخم
- بررسی و کنترل بیماریهای مزمن مانند دیابت یا فشار خون
مراقبتهای بعد از جراحی
- استفاده از واکر یا عصا در هفتههای اول
- انجام فیزیوتراپی منظم برای بازگشت حرکت
- رعایت توصیههای پزشک درباره فعالیتها
- مراقبت از زخم جراحی و پیگیری علائم عفونت
ماندگاری پروتز مفصل زانو
با پیشرفت تکنولوژی، ماندگاری پروتزهای زانو به ۱۵ تا ۲۰ سال یا حتی بیشتر رسیده است. عواملی مانند سن بیمار، وزن، میزان فعالیت و رعایت مراقبتها در طول عمر پروتز مؤثر هستند.
سوالات متداول
❓ آیا بعد از جراحی پروتز زانو میتوان ورزش کرد؟
بله، ورزشهای سبک مانند پیادهروی، شنا و دوچرخه ثابت توصیه میشوند، اما باید از فعالیتهای پرفشار مانند دویدن یا ورزشهای برخوردی اجتناب کرد.
❓ چقدر بعد از عمل میتوان راه رفت؟
معمولاً بیماران از روز بعد از عمل با کمک فیزیوتراپ شروع به راه رفتن میکنند.
❓ آیا پروتز زانو نیاز به تعویض دارد؟
بله، پس از سالها ممکن است به دلیل سایش یا شل شدن نیاز به تعویض داشته باشد، اما بسیاری از بیماران بیش از ۱۵ سال بدون مشکل از آن استفاده میکنند.
❓ آیا جراحی پروتز زانو دردناک است؟
به دلیل استفاده از بیهوشی و داروهای ضد درد مدرن، درد حین جراحی احساس نمیشود و بعد از عمل هم با کنترل دارویی قابل تحمل است.