جراحی زانو پرانتزی زمانی اهمیت پیدا میکند که تغییر شکل پا باعث ایجاد فشار نامتعادل روی مفصل زانو شود. این ناهماهنگی بهتدریج غضروف را فرسوده میکند و میتواند منجر به درد مداوم، محدودیت حرکت و تغییر فرم راهرفتن شود.
انجام جراحی در زمان مناسب، محور پا را اصلاح کرده و فشار را بهطور صحیح روی مفصل توزیع میکند؛ در نتیجه احتمال پیشرفت آرتروز کاهش یافته و کیفیت زندگی فرد به شکل چشمگیری بهتر میشود.
وقتی پای پرانتزی روند پیشرونده پیدا میکند و فرد با دردهای شدید و اختلال در عملکرد روزانه روبهرو میشود، معمولاً جراحی بهعنوان یک گزینه مهم درمانی مطرح میشود.
در این شرایط، اصلاح انحراف نهتنها درد را کاهش میدهد، بلکه جلوی تخریب بیشتر مفصل را نیز میگیرد. بنابراین تشخیص بهموقع و بررسی توسط متخصص، نقش کلیدی در پیشگیری از آسیبهای آینده دارد.
توضیحات دکتر حمیدرضا یزدی درمورد درمان زانوی پرانتزی
زانو پرانتزی چیست و چرا ایجاد میشود؟
زانو پرانتزی حالتی است که در آن محور مکانیکی پا از راستای طبیعی خود منحرف میشود. در حالت استاندارد، خط فرضی که از مرکز ران تا مچ پا کشیده میشود، دقیقاً از وسط مفصل زانو عبور میکند. اما در زانو پرانتزی، این محور به سمت داخل یا خارج جابهجا میشود و باعث میشود هنگام ایستادن، بین زانوها فاصله ایجاد شود.
مهمترین علل ایجاد این تغییر شکل عبارتاند از:
- اختلالات رشدی استخوان در دوران کودکی
- بیماری بلانت
- نرمی استخوان (راشیتیسم)
- آسیب یا شکستگی صفحه رشد
- آرتروز داخلی زانو
- وزن زیاد یا فشارهای مکرر بر مفصل
- ژنتیک و فاکتورهای خانوادگی
برخی افراد تغییر شکل خفیفی دارند که مشکل خاصی ایجاد نمیکند، اما در برخی دیگر، زاویه انحراف بهقدری زیاد است که نیازمند اصلاح جراحی میشود.
چه زمانی جراحی زانو پرانتزی توصیه میشود؟
سؤال مهم بسیاری از بیماران این است که آیا مشکل آنها فقط با ورزش و فیزیوتراپی قابل درمان است یا باید جراحی انجام دهند. در واقع این تصمیم بسته به میزان انحراف زاویه، سن بیمار، شدت درد و وضعیت مفصل گرفته میشود.
معمولاً جراحی در شرایط زیر توصیه میشود:
- زاویه پرانتزی بیشتر از حد طبیعی باشد و بهمرور در حال بدتر شدن باشد
- درد داخلی زانو هنگام راهرفتن یا ایستادن طولانی ایجاد شود
- آرتروز داخلی زانو آغاز شده باشد
- استخوان ساق یا ران دچار انحراف ساختاری باشد
- بیمار در فعالیتهای روزمره محدودیت پیدا کرده باشد
- روشهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی نتیجهای نداشته باشد
پزشک معمولاً پس از عکسبرداری ایستاده تمامقد (Long Leg X-ray)، زاویه انحراف را اندازهگیری میکند. اگر این زاویه خارج از محدوده طبیعی باشد، جراحی اصلاحی توصیه میشود.
رضایت از جراحی زانوی پرانتزی
انواع جراحی اصلاح زانو پرانتزی
جراحی اصلاح زاویه زانو که به آن استئوتومی (Osteotomy) گفته میشود، روشی است که طی آن، محور استخوان با ایجاد برش کنترلشده و تنظیم زاویه اصلاح میشود. نوع جراحی بسته به محل تغییر شکل انتخاب میشود.
استئوتومی تیبیا (Tibial Osteotomy)
این روش رایجترین نوع جراحی زانو پرانتزی است. اگر انحراف عمدتاً در ساق پا باشد، پزشک از تکنیک زیر استفاده میکند:
استئوتومی بازشونده (Open Wedge)
در این روش:
- یک برش استخوانی کنترلشده در قسمت داخلی استخوان ساق ایجاد میشود
- استخوان کمی باز شده و زاویه اصلاح میشود
- سپس با استفاده از پلاک و پیچ ثابت میشود
این تکنیک دقت بالایی دارد و برای بسیاری از بیماران مناسب است.
استئوتومی بستهشونده (Close Wedge)
در روش بستهشونده:
- یک قطعه استخوانی از قسمت خارجی ساق برداشته میشود
- دو قسمت استخوان به هم نزدیک شده و زاویه اصلاح میشود
- سپس با پیچ و پلاک محکم میشود
این روش در برخی بیماران با انحراف شدید یا ساختار استخوانی خاص استفاده میشود.
استئوتومی فمور (Femoral Osteotomy)
اگر منبع اصلی انحراف، استخوان ران باشد، جراح از استئوتومی فمور استفاده میکند. مکانیسم آن مشابه روشهای تیبیا است اما در قسمت بالاتر پا انجام میشود.
جراحی با کمک سیستمهای دیجیتال و هدایتشده (Navigation Surgery)
در مراکز پیشرفته، جراحی اصلاح زاویه با استفاده از سیستمهای کامپیوتری انجام میشود تا میزان خطا حداقل شود. این روشها دقت اصلاح زاویه را افزایش میدهند.
مراحل انجام جراحی زانو پرانتزی
برای درک بهتر اینکه این جراحی چگونه انجام میشود، مراحل آن بهصورت ساده و قابلفهم شرح داده میشود:
- بیهوشی
جراحی معمولاً تحت بیهوشی عمومی یا بیحسی نخاعی انجام میشود. - ایجاد برش کوچک روی پوست
جراح در ناحیه ساق یا ران برش کوچکی ایجاد میکند. - برش کنترلشده روی استخوان (استئوتومی)
با ابزارهای دقیق، برش کوچکی روی استخوان ایجاد میشود تا بتوان زاویه موردنظر را تنظیم کرد. - اصلاح زاویه و تثبیت با پلاک و پیچ
استخوان در زاویه صحیح قرار گرفته و با یک پلاک مخصوص ثابت میشود. - بستن محل جراحی
پس از اطمینان از تثبیت مناسب، پوست بخیه یا منگنه میشود.
این جراحی معمولاً بین ۶۰ تا ۹۰ دقیقه طول میکشد و اغلب بیمار همان روز یا یک روز بعد مرخص میشود.
ویدیو زیر خانم 32 ساله ای که جراحی پای پرانتزی انجام دادن
مزایای جراحی اصلاح زانو پرانتزی
بیماران اغلب این سؤال را میپرسند که «آیا ارزش دارد جراحی کنم؟» پاسخ این است که اگر شرایط لازم برای جراحی وجود داشته باشد، مزایای آن بسیار قابلتوجه است:
- بهبود درد داخلی زانو
- کاهش فشار روی غضروف و جلوگیری از پیشرفت آرتروز
- اصلاح ظاهر پاها و افزایش اعتمادبهنفس
- بهبود کیفیت راهرفتن و تعادل
- افزایش طول عمر مفصل زانو و بهتعویقافتادن نیاز به تعویض مفصل
- بهبود توزیع وزن روی مفصل
این جراحی در بسیاری از بیماران، نتایج طولانیمدت و پایداری ایجاد میکند.
عوارض احتمالی جراحی زانو پرانتزی
مانند هر عمل جراحی دیگر، احتمال بروز عوارض وجود دارد؛ هرچند این عوارض معمولاً نادر هستند.
عوارض احتمالی شامل:
- عفونت
- عدم جوشخوردن استخوان
- جوشخوردن بیشازحد یا کمتر از حد لازم
- شل شدن پلاک
- درد یا تورم طولانیمدت
- آسیب اعصاب یا عروق (بسیار نادر)
با انتخاب جراح باتجربه و رعایت مراقبتهای بعد از عمل، احتمال بروز این عوارض بسیار کم میشود.
بیشتر بخوانید : علائم زانو پرانتزی در بزرگسالان
مراقبتهای بعد از جراحی زانو پرانتزی
مراقبتهای صحیح پس از عمل، نقش مهمی در نتیجه نهایی دارد.
بستری و ترخیص
معمولاً بیمار ۱ تا ۲ روز در بیمارستان باقی میماند تا وضعیت کنترل شود.
دوره نقاهت
- استفاده از عصا معمولاً ۴ تا ۶ هفته لازم است
- تحمل وزن کامل روی پا بهصورت تدریجی انجام میشود
- اکثر بیماران پس از ۸ تا ۱۲ هفته میتوانند راهرفتن طبیعی داشته باشند
فیزیوتراپی
فیزیوتراپی یکی از مهمترین بخشهای فرایند درمان است. شامل:
- کاهش درد و التهاب
- تقویت عضلات چهارسر و همسترینگ
- بازیابی دامنه حرکتی
- اصلاح الگوی راهرفتن
مراقبت از زخم
- زخم باید خشک و تمیز نگه داشته شود
- علائم عفونت باید جدی گرفته شود
- بخیهها معمولاً پس از ۱۰ تا ۱۴ روز کشیده میشوند
بازگشت به فعالیتهای روزمره
- رانندگی: بعد از ۶ تا ۸ هفته
- کارهای اداری: ۲ تا ۳ هفته
- فعالیتهای ورزشی سبک: ۳ ماه
- بازگشت کامل به ورزشهای پرفشار: ۶ تا ۱۲ ماه
نتیجه نهایی جراحی زانو پرانتزی چگونه است؟
نتایج تجربهشده توسط بیشتر بیماران شامل:
- کاهش چشمگیر درد
- بهبود ظاهر پاها
- راهرفتن بدون لنگش
- کاهش فشار روی غضروف
- افزایش کارایی مفصل برای سالهای طولانی
اگر جراحی در زمان مناسب انجام شود، میتواند تا سالها از پیشرفت آرتروز جلوگیری کند. این موضوع بهخصوص برای بیماران زیر ۶۰ سال بسیار ارزشمند است.
رضایت از جراحی زانو پرانتزی
هزینه جراحی زانو پرانتزی چقدر است؟
هزینه این عمل بر اساس عوامل مختلفی تعیین میشود:
- نوع جراحی (استئوتومی تیبیا یا فمور)
- نوع پلاک استفادهشده
- مرکز جراحی
- دستمزد جراح
- هزینه بیهوشی و اتاق عمل
- مدت بستری در بیمارستان
به دلیل اختلاف قیمت در بیمارستانها و مراکز مختلف، بهتر است بیمار مستقیماً با پزشک یا مرکز درمانی مشورت کند.
بهترین جراح برای اصلاح زانو پرانتزی چه ویژگیهایی دارد؟
انتخاب جراح مناسب تأثیر زیادی در نتیجه نهایی عمل دارد. ویژگیهای مهم یک جراح باتجربه عبارتاند از:
- مهارت بالا در استئوتومی
- سابقه انجام تعداد زیادی عمل موفق
- آشنایی با تکنیکهای جدید
- توانایی تشخیص دقیق محل و میزان انحراف
- ارتباط موثر و توضیح کامل مراحل درمان به بیمار
بیماران باید پزشکی را انتخاب کنند که در زمینه اصلاح زاویه زانو تخصص و تجربه کافی داشته باشد.
آیا جراحی زانو پرانتزی دائمی است؟
در اغلب بیماران، اصلاح زاویه کاملاً پایدار است و تا سالها بدون مشکل باقی میماند. اگر بیمار بهدرستی مراقبت کند و وزن خود را کنترل کند، احتمال برگشت تقریباً صفر است. همچنین پیشگیری از آرتروز در درازمدت یکی از مهمترین مزایای این جراحی است.
بازگشت به ورزش بعد از جراحی زانو پرانتزی
ورزشکاران یکی از گروههایی هستند که بهشدت از این جراحی سود میبرند. اصلاح زاویه میتواند کارایی، تعادل و ایمنی را افزایش دهد. زمان تقریبی برای بازگشت به ورزش:
- ورزشهای سبک: ۳ ماه
- دویدن: ۴ تا ۶ ماه
- ورزشهای پرفشار مانند فوتبال: ۹ تا ۱۲ ماه
البته این زمانها به شرایط هر بیمار بستگی دارد و پزشک باید وضعیت را ارزیابی کند.
ورزشها و حرکات مناسب بعد از جراحی زانو پرانتزی
ورزشهای مناسب شامل:
- انقباض ایزومتریک عضله چهارسر
- بالا آوردن پا در حالت صاف
- کشش عضلات پشت ران
- تمرینات تعادلی
- تمرینات تقویتی مچ پا و لگن
تمرینات نباید باعث درد زیاد یا تورم شوند.
آیا میتوان بدون جراحی زانو پرانتزی را درمان کرد؟
در موارد خفیف یا زمانی که انحراف استخوانی وجود ندارد، روشهای غیرجراحی کمککننده هستند:
- فیزیوتراپی
- اصلاح کفش یا کفی
- تقویت عضلات
- کاهش وزن
- تغییر سبک فعالیت
اما اگر انحراف ساختاری استخوان وجود داشته باشد، تنها راه اصلاح آن عمل جراحی است.
آیا جراحی زانو پرانتزی برای کودکان لازم است؟
در کودکان، قبل از بلوغ معمولاً نیاز به جراحی کم است، زیرا بسیاری از انحرافات با رشد اصلاح میشوند. اما اگر:
- زاویه بسیار شدید باشد
- ناشی از بیماریهای استخوانی باشد
- بهمرور بدتر شود
ممکن است جراحی توصیه شود.