مراقبت های بعد از آرتروسکوپی زانو تعیین میکند که چقدر سریع و بدون درد به زندگی عادی برمیگردید. بسیاری از افراد فکر میکنند چون این جراحی کمتهاجمی است، نیازی به مراقبت جدی ندارد اما این یک اشتباه بزرگ است.
در صورتی که نکات مراقبتی رعایت نشود، ممکن است با مشکلاتی مثل درد مزمن، خشکی مفصل یا حتی نیاز به جراحی مجدد مواجه شوید. در این مسیر استراحت، حرکت صحیح، تغذیه مناسب و کنترل تورم، نقش اساسی در تسریع روند بهبود بیماران دارند.
نحوه جراحی تعویض مفصل زانو
مراقبت ۲۴ ساعت اول بعد از جراحی
اولین روز بعد از آرتروسکوپی زانو مهمترین مرحله بهبودی است. هر اقدامی که در این ۲۴ ساعت انجام دهید، میتواند روند بهبودی را تسریع نماید یا حتی مشکلاتی برای شما ایجاد کند.
در این بخش به مهمترین اقداماتی که باید برای مراقبت های بعد از آرتروسکوپی زانو انجام دهید میپردازیم.
- کمپرس سرد برای کاهش تورم: استفاده از یخ بعد از جراحی یک روش ساده اما بسیار موثر برای کنترل تورم و درد است. بهتر است هر ۲۰ دقیقه یکبار، کمپرس یخ را با یک لایه پارچه روی زانو قرار دهید. این کار به کاهش التهاب کمک میکند و از تجمع مایعات اضافی در اطراف مفصل جلوگیری خواهد کرد.
- استراحت کنید: بدن برای کسب بهبودی نیاز به استراحت دارد، اما بیحرکت ماندن طولانیمدت هم میتواند برای بیماران مشکلساز شود. توصیه میشود به میزانی که پزشک اجازه داده مچ پا و انگشتان را حرکت دهید تا جریان خون در پاهایتان حفظ شود. این کار از لخته شدن خون و گرفتگی عضلات جلوگیری میکند. همچنین اگر پزشک توصیه کرده باشد، میتوانید بهآرامی زانوی خود را کمی خم و راست کنید.
- زانوی خود را بالا نگه دارید: یکی از بهترین روشها برای کاهش ورم، بالا نگه داشتن پا است. یک بالش زیر زانو قرار دهید تا کمی بالاتر از سطح قلبتان قرار بگیرد. این وضعیت باعث میشود که مایعات اضافی از ناحیه زانو تخلیه شده و فشار روی مفصل کاهش یابد. در طول روز، چندین بار این کار را انجام دهید تا التهاب کمتری را تجربه کنید.
- مصرف منظم داروها: در اکثر موارد پزشک برای بیماران مسکنها و داروهای ضدالتهاب تجویز میکند. مصرف این داروها طبق برنامه باعث میشود درد شما قابلکنترل باشد و نیاز به مصرف داروهای قویتر نداشته باشید. برخی افراد بهدلیل ترس از عوارض جانبی، دوز دارو مصرف آن را کنار میگذارند که این کار میتواند درد و التهاب را تشدید کند.
حتی اگر احساس درد زیادی ندارید، نباید روی زانوی عملشده فشار بیاورید. در ۲۴ ساعت اول، ایستادن یا راه رفتن غیرضروری را کاملا محدود کنید.
اگر نیاز به جابهجایی دارید، حتما از عصا یا واکر استفاده کنید تا وزن کمتری روی زانو بیفتد. انجام حرکات نادرست یا ایستادن طولانیمدت میتواند بهبودی شما را به تأخیر بیندازد و حتی باعث آسیبهای جدید شود.
بیشتر بخوانید : تمرینات بعد از عمل آرتروسکوپی زانو
مراقبت هفته اول: تعادل بین استراحت و حرکت
بعد از پشت سر گذاشتن ۲۴ ساعت اول، حالا باید بدانید که در هفته اول چگونه مراقبت های بعد از آرتروسکوپی زانو را رعایت کنید. این دوره حساسترین زمان برای جلوگیری از خشکی مفصل و کاهش درد است.
اگر بیشازحد استراحت کنید، زانوی شما سفت میشود و اگر زودتر از موعد به آن فشار بیاورید، ممکن است دچار التهاب و درد شدید گردد.
استراحت کنید اما نه مطلقا
در این هفته باید از زانوی خود مراقبت کنید اما نه به این معنا که تمام مدت در رختخواب بمانید. استراحت مطلق میتواند باعث ضعف عضلات و کاهش دامنه حرکتی شود.
توصیه میشود که هر چند ساعت یکبار، با راهنمایی پزشک یا فیزیوتراپ، حرکات سادهای مثل خم و راست کردن ملایم زانو را انجام دهید تا مفصل خشک نشود.
نحوه صحیح راه رفتن در هفته اول
اگر پزشک به شما اجازه داده که با عصا یا واکر راه بروید، حتما اصول صحیح آن را رعایت کنید. پای سالم خود را جلوتر از پای عملشده بگذارید و وزن خود را روی وسیله کمکی بیندازید.
از ایستادن طولانیمدت پرهیز کنید و هر بار فقط چند دقیقه راه بروید. راه رفتن زودهنگام بدون حمایت، میتواند باعث فشار ناخواسته به مفصل و افزایش تورم شود.
بیشتر بخوانید : هزینه عمل جراحی آرتروسکوپی
چگونه جلوی خشکی مفصل را بگیریم؟
در هفته اول احتمال خشکی و کاهش دامنه حرکتی زانو بسیار بالا است. برای جلوگیری از این مشکل و رعایت مراقبت های بعد از آرتروسکوپی زانو تمرینات سادهای مثل حرکت مچ پا به سمت بالا و پایین، سفت و شل کردن عضلات ران و خم کردن آرام زانو در حالت نشسته را انجام دهید. این حرکات کمک میکنند که عضلات اطراف زانو فعال بمانند و از سفت شدن مفصل جلوگیری شود.
کمپرس سرد را فراموش نکنید
تورم ممکن است در هفته اول بیشتر شود اما استفاده از کمپرس سرد همچنان یک راهحل عالی برای کاهش التهاب است.
یخ را هر ۳ تا ۴ ساعت یکبار به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه روی زانو قرار دهید تا ورم کنترل شود. البته بیش از حد هم از یخ استفاده نکنید، چون میتواند جریان خون را کاهش دهد و روند بهبود را کند کند.
بلند شدن و نشستن، یک مهارت مهم در هفته اول
یکی از چالشهای این هفته نحوه صحیح بلند شدن و نشستن است. همیشه روی صندلیهایی با ارتفاع مناسب بنشینید که زانوی شما خیلی خم نشود. برای بلند شدن، از دستهای خود برای کمک گرفتن از دسته صندلی استفاده کنید و فشار را روی زانوی سالم بیندازید. از نشستن روی مبلهای خیلی نرم که باعث خم شدن زیاد زانو میشوند پرهیز کنید.
علائمی که هفته اول نباید نادیده بگیرید
در هفته اول باید به علائم غیرطبیعی در بدن خود توجه ویژهای داشته باشید. اگر درد شدید و غیرقابلکنترل، افزایش ناگهانی تورم، تب، خروج مایع غیرطبیعی از زخم یا تغییر رنگ شدید پوست زانو را مشاهده کردید، بلافاصله به پزشک خود اطلاع دهید؛ چراکه این علائم میتوانند نشانه عفونت یا عوارض جدی باشند.
بیشتر بخوانید : بهترین جراح آرتروسکوپی زانو در تهران
مراقبت از زخم و پیشگیری از عفونت
مراقبت های بعد از آرتروسکوپی زانو از زخم جراحی یکی از مراحل حیاتی در روند بهبودی است. اگر زخم به درستی مراقبت نشود، ممکن است عفونت به وجود بیاید که نه تنها درد و ناراحتی ایجاد میکند، بلکه میتواند فرآیند درمان را کند کند و حتی به مشکلات جدیتری منجر شود.
- تمیز و خشک نگه داشتن زخم: برای جلوگیری از عفونت، اولین اقدام از مراقبت های بعد از آرتروسکوپی زانو این است که زخم جراحی را تمیز و خشک نگه دارید. قبل از دست زدن به زخم، دستهای خود را با آب و صابون بشویید. اگر پزشک توصیه کرده که زخم را پانسمان کنید، هر روز پانسمان را تعویض نمایید و از گاز استریل استفاده کنید. از قرار دادن زخم در معرض آب، به ویژه در حمام یا استخر، خودداری کنید تا خطر ورود باکتریها کاهش یابد.
- نظارت دقیق بر زخم برای علائم عفونت: عفونت معمولا با علائمی چون قرمزی، تورم، گرمی زیاد، ترشحات زرد یا سبز و بوی بد همراه است. اگر هر یک از این علائم را مشاهده کردید، فورا با پزشک خود تماس بگیرید. درمان سریع عفونت میتواند از بروز مشکلات جدیتری مانند گسترش عفونت یا نیاز به جراحی مجدد جلوگیری کند.
- استفاده از داروهای تجویز شده: پزشک ممکن است برای شما آنتیبیوتیکهایی تجویز کند تا از ابتلا به عفونت جلوگیری شود. این داروها باید طبق دستور پزشک مصرف شوند و نباید مصرف آنها را قطع کنید، حتی اگر احساس بهبودی داشتید. مصرف نادرست داروهای آنتیبیوتیک میتواند باعث مقاومت باکتریها شود و عفونت را تشدید کند.
- پوشاندن زخم با پانسمان مناسب: اگر پزشک شما توصیه کرده است که زخم جراحی را با پانسمان بپوشانید، باید از پانسمانی استفاده کنید که مناسب نوع جراحی شما باشد. از چسباندن پانسمان بهصورت محکم و سخت خودداری کنید تا فشار روی زخم وارد نشود. علاوه بر این پانسمان باید قابلیت تنفس داشته باشد تا زخم بهدرستی بهبود یابد.
- فعالیتهای فیزیکی و تأثیر آن بر زخم: یکی از اشتباهات رایج در مراقبت های بعد از آرتروسکوپی زانو، انجام فعالیتهای فیزیکی زیاد است که فشار زیادی به زخم وارد میآورد. زخم باید از هر گونه فشار فیزیکی دور بماند تا بهخوبی ترمیم شود. از خم کردن بیش از حد زانو، بلند کردن اجسام سنگین یا انجام فعالیتهایی که ممکن است باعث باز شدن زخم شوند، خودداری کنید.
بیشتر بخوانید : دوره نقاهت آرتروسکوپی زانو
دوره نقاهت بعد از آرتروسکوپی زانو چقدر زمان میبرد؟
مدت زمان بهبودی پس از انجام این عمل به عوامل مختلفی مانند وسعت جراحی، سن بیمار، وضعیت جسمانی و میزان رعایت مراقبت های بعد از آرتروسکوپی زانو بستگی دارد.
بهطور کلی، بیشتر بیماران پس از گذشت چند هفته قادر به انجام فعالیتهای روزمره خود خواهند بود، اما بازگشت کامل به شرایط قبل از جراحی ممکن است چند ماه زمان ببرد.
برای کسانی که جراحی سبکتری داشتهاند، معمولا طی چهار تا شش هفته میتوانند بدون محدودیت خاصی راه بروند. اما در مواردی که جراحی پیچیدهتر بوده یا آسیب زانو شدیدتر است، این مدت ممکن است تا سه ماه یا بیشتر طول بکشد.
ورزشکاران و افرادی که فعالیتهای بدنی سنگین دارند، باید انتظار داشته باشند که بسته به نوع ورزش خود، بین سه تا شش ماه زمان نیاز باشد تا بتوانند به تمرینات حرفهای بازگردند.
عوارض بیتوجهی به مراقبت ها
بیتوجهی به مراقبت های بعد از آرتروسکوپی زانو میتواند روند بهبودی را کند کرده و مشکلات جدی برای بیمار ایجاد کند. برخی از این عوارض ممکن است موقتی باشند، اما در صورت ادامهدار شدن، میتوانند نیاز به درمانهای بیشتر یا حتی جراحی مجدد را به همراه داشته باشند.
- خشکی و کاهش دامنه حرکتی زانو: یکی از مشکلات رایجی که به دلیل عدم انجام مراقبت های بعد از آرتروسکوپی زانو همچون تمرینات حرکتی رخ میدهد، کاهش انعطافپذیری و خشکی زانو است. اگر بیمار در دوران نقاهت به توصیههای پزشک و فیزیوتراپی پایبند نباشد، مفصل زانو بهتدریج سفت شده و دامنه حرکتی آن محدود میشود. این مشکل میتواند حتی نیاز به جلسات فیزیوتراپی طولانیمدت یا جراحیهای اصلاحی برای بازیابی حرکت مفصل ایجاد کند.
- عفونت محل جراحی و مشکلات ناشی از آن: بیتوجهی به بهداشت زخم و عدم رعایت اصول مراقبتی میتواند منجر به عفونت شود. در صورت عدم درمان بهموقع، عفونت ممکن است به عمق مفصل زانو گسترش یابد و در موارد شدید، نیاز به بستری در بیمارستان و دریافت آنتیبیوتیکهای قوی یا حتی جراحی مجدد داشته باشد.
- آسیبدیدگی مجدد زانو و تاخیر در بهبودی: برخی بیماران تصور میکنند که پس از کاهش درد، میتوانند بدون محدودیت به فعالیتهای قبلی خود بازگردند. اما انجام حرکات سنگین یا اعمال فشار زیاد بر زانو در دوران نقاهت، خطر پارگی مجدد بافتهای ترمیمشده را افزایش میدهد.
- لخته شدن خون در پا: بیتحرکی طولانیمدت بعد از عمل میتواند باعث کند شدن جریان خون در پا و افزایش خطر تشکیل لخته شود. این لختهها ممکن است به سمت ریهها حرکت کرده و عوارضی خطرناک مانند آمبولی ریه ایجاد کنند.
- ضعف عضلانی و کاهش استحکام زانو: عدم انجام تمرینات تقویتی در دوره نقاهت، منجر به تحلیل رفتن عضلات اطراف زانو و کاهش استحکام آن میشود. بیمارانی که تمرینات فیزیوتراپی و ورزشهای تجویزشده را جدی نمیگیرند، معمولا پس از بهبودی همچنان در انجام فعالیتهای روزمره با مشکل مواجه خواهند شد و ممکن است در آینده دچار دردهای مزمن زانو شوند.