پارگی دسته سطلی مینیسک، یکی از رایجترین و جدیترین آسیبهای زانو است که میتواند درد شدید، قفلشدگی و محدودیت حرکت را موجب شود. اگر برایتان مهم است که فعالیتهای روزمره یا ورزشی خود را بدون درد ادامه دهید، دانستن روشهای پیشگیری و درمان این آسیب برایتان ضروری خواهد بود.
بر اساس نکات مطرحشده در مورد پارگی دسته سطلی مینیسک، آگاهی از نحوه تشخیص، درمانهای ترمیمی یا کمتهاجمی (آرتروسکوپی، فیزیوتراپی) و… میتواند قدم مهمی در بازگشت به زندگی عادی و پیشگیری از عوارض جدیتر باشد.
دسته سطلی مینیسک کجاست؟
مینیسک ساختاری غضروفمانند در زانو است که شبیه دو بالشتک بهصورت هلالی در فضای میان استخوان ران و ساق قرار دارد. هر زانو دو مینیسک دارد؛ یکی در بخش درونی و دیگری در بخش بیرونی. مینیسک درونی اغلب شکلی شبیه حرف C دارد و امکان خموراست شدن بهتر زانو را فراهم میکند.
این بافت حلقهمانند از چند جهت اهمیت دارد؛ از جمله کم کردن فشار اضافی روی مفصل و آسانتر کردن حرکت بدون آنکه استخوانها ساییدگی پیدا کنند. گاهی نوعی آسیب در مینیسک رخ میدهد که آن را دسته سطلی مینامند.
در این حالت، بخش طویل مینیسک از ناحیه طولی پاره میشود و مثل یک دسته، وسط فضای زانو را میگیرد.وقتی قسمت داخلی مینیسک جدا میشود، ممکن است لبه پارهشده عقب یا جلو برود و در نتیجه، احساس گیر کردن یا قفل شدن زانو شدیدتر احساس شود.
پارگی دسته سطلی مینیسک
پارگی دسته سطلی مینیسک زمانی شکل میگیرد که یک شکاف طولی و کامل در مینیسک رخ دهد و تکهای قابلتوجه از بخش داخلی آن از بخش خارجی جدا شود. این نوع پارگی خیلی وقتها در مینیسک درونی دیده میشود، چون مینیسک درونی تحرک کمتری دارد و هنگام چرخش یا خمکردن زانو بیشتر تحت فشار قرار میگیرد.
پارگی دسته سطلی مینیسک ممکن است در ورزشکاران جوان پدیدار شود، بهخصوص زمانی که زانو در حال خم شدن، چرخش ناگهانی پیدا میکند یا بر اثر ضربه ناگهانی تحت فشار شدید قرار میگیرد. این پارگی اختلالاتی مثل قفل شدن زانو، تورم، درد سریع و همچنین انعطاف محدود را در پی دارد.
حتی افرادی که در اثر بالا رفتن سن دچار ساییدگی در مفصل یا ضعیف شدن بافت غضروفی زانو هستند هم احتمال دارد پارگی دسته سطلی مینیسک را تجربه کنند. تقریبا در بسیاری از موارد، زانو متحمل درد عمیق و تیرکشنده میشود و اگر تکه پارهشده به سمت مرکز فضای مفصلی حرکت کند، حس قفلشدگی شدید به وجود میآید.
حتی در سنین پایینتر، اگر پارگی دسته سطلی مینیسک ترمیم نشود، ممکن است مفصل در درازمدت دچار فرسایش زودرس گردد و تحرک عادی زانو کاهش پیدا کند. از آنجا که مینیسک درونی شانس آسیب بیشتری دارد، پارگی دسته سطلی مینیسک اغلب مرتبط با درد در بخش داخلی زانو خواهد بود.
دلایل پارگی دسته سطلی مینیسک
- آسیب ورزشی: انجام حرکتهای سنگین مانند پرش، چرخش سریع یا ضربه ناگهانی در ورزشهایی مثل فوتبال، بسکتبال و اسکی.
- وضعیت بدنی نامناسب هنگام کار: نشستن طولانی بهصورت چمباتمه یا خمکردن شدید زانو در شغلهایی که زانو در حالت پرفشار میماند.
- بالا رفتن سن: با افزایش سن، خاصیت ارتجاعی بافت غضروفی کم میشود. در نتیجه پارگیهای دژنراتیو و مزمن میتواند منجر به پارگی دسته سطلی مینیسک شود.
- ضربه مستقیم: سقوط از ارتفاع کم یا فشار ناگهانی هم عامل ایجاد پارگی دسته سطلی مینیسک است.
نحوه تشخیص پارگی دسته سطلی مینیسک
- بررسی سابقه آسیب
- معاینه دامنه حرکت زانو
- لمس خط مفصل
- تستهای بالینی مخصوص (مک موری، آپلی و…)
- عکسبرداریهای رادیولوژیک جهت رد سایر مشکلات استخوانی
- امآرآی (MRI) برای تشخیص دقیق محل و میزان پارگی
- بررسی وجود قفلشدگی یا صدای تق در زانو
موارد فوق کمک میکنند عامل اصلی درد و اختلال در زانو شناسایی شود. در میان همه اقدامات، امآرآی سطح و محل شکاف مینیسک زانو را واضحتر نشان میدهد.
نحوه درمان پارگی دسته سطلی مینیسک
بسته به سن، میزان پارگی و شدت درد، راهکارهای درمانی متفاوت خواهند بود. در بسیاری از بیماران جوان، ترمیم جراحی توصیه میشود، درحالیکه افراد مسنتر گاهی روشهای دیگر را در اولویت قرار میدهند. روش های درمان مینیسک زانو عبارتند از:
استفاده از روش RICE
- استراحت دادن به زانو و پرهیز از فعالیتهای سنگین.
- قرار دادن یخ در بازههای زمانی منظم جهت کم شدن تورم.
- بستن زانو با یک باند کشی سبک برای مراقبت از مفصل.
- بالا نگه داشتن زانو مقابل سطح قلب در حالت استراحت.
درمانهای کم تهاجمی تر
- مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی زیر نظر پزشک.
- الکتروتراپی برای تحریک ماهیچهها و تقویت جریان خون در ناحیه زانو.
- لیزر درمانی سطح پایین برای کاهش درد و التهاب.
- تزریق پیآرپی (پلاسما سرشار از پلاکت) جهت پیشبرد روند ترمیم بافت (در صورت جزئی بودن پارگی).
بیشتر بخوانید : قرص برای درمان پارگی مینیسک
جراحی ترمیمی یا برداشتن بخشی از مینیسک
- روش آرتروسکوپی با کمترین تهاجم، شامل ایجاد چند برش کوچک و وارد کردن دوربین و ابزار جراحی برای دوختن بخش پارهشده یا برداشتن آن (مینیسکتومی جزئی).
- در صورتی که امکان بخیهزدن مفتولواری پارهشده وجود داشته باشد، جراح سعی میکند آن لبه را به ساختار اصلی بازگرداند.
- در مواردی که ترمیمپذیری کم است، بخش آسیبدیده برداشته خواهد شد.
- در برخی موارد خاص، جایگزینی با ایمپلنت مینیسک مصنوعی.
فیزیوتراپی
- انجام تمرینهای تقویتی Quad (چهارسر ران) و همسترینگ برای بالا بردن استحکام اطراف زانو.
- تمرینهای کششی، تقویت حس عمقی و تمرینهای تعادلی جهت بازیابی حرکت طبیعی زانو.
- در موارد جراحی، فیزیوتراپی دورهدار موجب میشود بیمار به تدریج دامنه حرکتی و قدرت عضلات خود را به دست آورد.
روش های پیشگیری از پارگی دسته سطلی مینیسک
هرچند جلوگیری صددرصد از آسیب زانو همیشه ممکن نیست، اما راهکارهایی برای کمتر کردن خطر پارگی دسته سطلی مینیسک پیشنهاد میشوند:
- گرمکردن پیش از فعالیت: چند حرکت کششی سبُک عضلات ران و زانو را پیش از ورزش فعال میکند.
- اجتناب از حرکات چرخشی ناگهانی: بهویژه زمانی که کف پا محکم روی زمین قرار دارد.
- تقویت عضلات اطراف زانو: با تمرینهای قدرتی و تعادلی، بار اضافی از روی مینیسک کاسته میشود.
- ورزشهای کمفشار: شنا یا رکابزدن روی دوچرخه ثابت در کنار ورزشهای سنگینتر.
- کاهش وزن اضافی: اگر وزن بالا برای زانو مشکلساز شده، سبکتر کردن بدن فشار وارده بر مفصل را کاهش خواهد داد.
مراقبتهای پس از جراحی پارگی دسته سطلی مینیسک
کسانی که زیر عمل آرتروسکوپی رفتهاند، معمولاً چند ساعت پس از پایان جراحی مرخص میشوند. سپس برای کاهش فشار و آسیب مجدد، پیشنهاد میشود:
- چند هفته از عصا یا وسیله کمکی بهره ببرند و از زانوبندهای توصیهشده استفاده کنند.
- پا تا مدتی در حالت کشیده بماند تا بخیههای مینیسک ترمیم کافی پیدا کنند.
- انجام ورزشهای سبک مانند شنا، در صورت توصیهی کادر درمانی، پس از سپری شدن دوره نقاهت اولیه.
- مراجعه پیوسته به مرکز فیزیوتراپی، همراه برنامهی تمرینات خانگی که بر استقامت عضلات و انعطاف تاندونها موثرند.
تقویت زانو بعد از عمل پارگی دسته سطلی مینیسک
بعد از بهبودی اولیه، برنامه تمرینهای ساده در خانه یا فیزیوتراپی برای بالابردن استقامت زانو نیاز است. برخی تمرینهای مرسوم شامل موارد زیر میشود:
- تقویت چهارسر ران در حالت نشسته: فرد روی زمین مینشیند و زانو را تا حدی خم میکند. سپس سعی دارد زانو را رو به جلو صاف نماید و چند ثانیه نگه دارد.
- بلند کردن پا: در حالت درازکش، زانو را کاملا صاف میکند و پای آسیبدیده را بهآرامی بالا میبرد و دوباره پایین میآورد.
- تمرینهای کششی همسترینگ: با خمکردن خفیف زانو و کشیدن عضلات پشت ران.
- تمرینهای تعادلی: ایستادن روی یک پا برای چند ثانیه و افزایش تدریجی زمان.
این حرکات مانع آتروفی یا ضعیف شدن عضلات اطراف زانو خواهند شد و مفصل را فعال نگه میدارند.بهخصوص اگر پارگی دسته سطلی مینیسک جراحی شده باشد، انجام این تمارین تدریجی و نظارتشده اهمیتی دوچندان دارد.