منیسک زانو دو غضروف نیمدایرهایشکل در داخل مفصل زانو هستند که مانند کمکفنر، وظیفه جذب فشار، پایداری و توزیع وزن در زانو را بر عهده دارند. پارگی منیسک یکی از شایعترین آسیبهای مفصل زانوست که میتواند بهدلیل ضربه، چرخش ناگهانی یا فرسایش ناشی از افزایش سن ایجاد شود.
پارگی منیسک زانو میتواند بهصورت خفیف، متوسط یا شدید ظاهر شود. در موارد خفیف، علائم ممکن است محدود به درد و ورم خفیف باشد؛ اما در موارد شدید، قفل شدن زانو، ناپایداری، یا احساس گیرکردن مفصل ایجاد میشود. تشخیص دقیق معمولاً با MRI انجام میشود.
درمان این عارضه بسته به شدت پارگی، محل آسیب، سن، سطح فعالیت فرد و وجود بیماریهای زمینهای متفاوت است. در ادامه، ۱۰ راه درمانی مؤثر برای پارگی منیسک زانو را بررسی میکنیم.
بیشتر بخوانید : پارگی درجه ۲ مینیسک زانو
۱. استراحت و کاهش فشار روی زانو
اولین و مهمترین اقدام در درمان پارگی منیسک، کاهش بار و استراحت دادن به زانو است. بهویژه در مراحل اولیه یا پارگیهای خفیف، پرهیز از فعالیتهای سنگین، ورزشهای پرفشار و ایستادن طولانی میتواند از تشدید آسیب جلوگیری کند.
استفاده از عصا یا واکر در موارد درد شدید توصیه میشود تا فشار مستقیم به مفصل کاهش یابد. بالا نگه داشتن پا در زمان نشستن یا خواب و اجتناب از زانو زدن و دو زانو نشستن نیز مؤثر است.
مدت زمان استراحت بسته به شدت آسیب متفاوت است؛ اما در اغلب موارد بین چند روز تا دو هفته زمان نیاز است تا التهاب اولیه کاهش یابد و امکان ادامه درمان فراهم شود.
۲. استفاده از کمپرس سرد
یخدرمانی یا کمپرس سرد یکی از روشهای ساده و مؤثر در کاهش درد و التهاب زانو است. سرما باعث کاهش جریان خون موضعی و در نتیجه کاهش تورم و درد در ناحیه آسیبدیده میشود.
برای این کار میتوان کیسه یخ را در حوله پیچید و بهمدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه، ۳ تا ۵ بار در روز روی زانو قرار داد. استفاده مستقیم از یخ بدون محافظ، بهویژه در پوستهای حساس، ممکن است باعث سوختگی سرمایی شود.
ادامه استفاده از کمپرس سرد تا چند روز پس از آسیب مفید است. در صورت مزمن شدن درد، گرمادرمانی میتواند جایگزین شود تا جریان خون افزایش یافته و بازسازی بافتها تسهیل گردد.
۳. داروهای ضدالتهاب و مسکن
برای کنترل درد و التهاب ناشی از پارگی منیسک زانو، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن، ناپروکسن یا سلکوکسیب مؤثر هستند. این داروها معمولاً توسط پزشک و با دوز مناسب تجویز میشوند.
در برخی موارد، داروهای موضعی مانند ژلهای ضدالتهاب یا پمادهای گرمایی نیز برای استفاده در ناحیه زانو توصیه میشوند. این داروها از راه پوست جذب میشوند و عوارض گوارشی کمتری نسبت به قرصها دارند.
استفاده خودسرانه و طولانیمدت از این داروها توصیه نمیشود، بهویژه در افرادی با سابقه بیماری معده، کلیه یا فشار خون. مشورت با پزشک درباره دوز و مدت مصرف ضروری است.
۴. فیزیوتراپی و تمرینات تقویتی
فیزیوتراپی یکی از ارکان اصلی درمان غیرجراحی پارگی منیسک است. فیزیوتراپیست با طراحی برنامهای متناسب با نوع پارگی و سطح عملکرد بیمار، به تقویت عضلات اطراف زانو، بهبود دامنه حرکت و کاهش درد کمک میکند.
تمرینات کششی و تقویتی، بهویژه برای عضلات چهارسر ران و همسترینگ، در حمایت از مفصل زانو و جلوگیری از آسیب مجدد مؤثرند. علاوه بر تمرینات فعال، استفاده از دستگاههای الکتروتراپی، اولتراسوند یا ماساژ درمانی نیز بخشی از برنامه درمانی است.
بیماران باید این تمرینات را بهصورت منظم و زیر نظر فیزیوتراپیست انجام دهند. تمرینات نادرست یا فشار بیش از حد میتواند باعث تشدید پارگی شود.
۵. استفاده از زانوبند و حمایتهای خارجی
استفاده از زانوبندهای تخصصی در دوران درمان، بهویژه در مراحل درد و ناپایداری مفصل، میتواند به بهبود سریعتر کمک کند. زانوبند باعث ثبات بیشتر مفصل شده و از حرکات ناگهانی که منجر به درد یا آسیب بیشتر میشوند، جلوگیری میکند.
مدلهای مختلفی از زانوبند برای پارگی منیسک وجود دارد؛ برخی از آنها دارای لولا، فشار تنظیمشونده یا آتل داخلی هستند. انتخاب نوع مناسب باید توسط پزشک یا فیزیوتراپیست انجام شود.
استفاده بیش از حد از زانوبند نیز میتواند منجر به تضعیف عضلات اطراف زانو شود. بنابراین بهتر است از آن بهصورت موقت و در موقعیتهای خاص مانند پیادهروی طولانی یا بالا و پایین رفتن از پله استفاده شود.
۶. تزریق کورتون داخل مفصل
در مواردی که درد و التهاب زانو شدید است و به داروهای خوراکی پاسخ نمیدهد، پزشک ممکن است تزریق داخل مفصلی کورتون را توصیه کند. این تزریق بهسرعت باعث کاهش التهاب و بهبود علائم میشود.
تزریق باید توسط متخصص ارتوپدی یا روماتولوژیست و در شرایط استریل انجام شود. معمولاً تأثیر این تزریق بین چند هفته تا چند ماه باقی میماند و بسته به شرایط بیمار ممکن است تکرار شود.
هرچند این روش در تسکین درد مؤثر است، ولی درمان ریشهای محسوب نمیشود و نباید بیش از ۳ بار در سال تکرار شود. در بیماران دیابتی نیز باید با احتیاط و کنترل دقیق قند خون انجام شود.
۷. تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (PRP)
درمان با PRP یک روش نوین و نسبتاً کمعارضه در بهبود آسیبهای غضروفی و رباطی از جمله پارگیهای جزئی منیسک است. در این روش، پلاسمای خون خود بیمار پس از غنیسازی از پلاکت، به ناحیه آسیبدیده تزریق میشود.
پلاکتها حاوی فاکتورهای رشد هستند که باعث تحریک بازسازی بافت آسیبدیده، کاهش التهاب و تسریع روند بهبودی میشوند. این روش معمولاً در مراحل ابتدایی پارگی، و زمانی که هنوز جراحی ضرورت ندارد، مؤثرتر است.
مزیت PRP نسبت به کورتون این است که اثر ترمیمی دارد نه فقط تسکینی. تعداد جلسات معمولاً بین یک تا سه بار با فاصله چند هفته توصیه میشود. اثربخشی آن در بیماران جوانتر بیشتر گزارش شده است.
۸. درمان با اسید هیالورونیک (ویسکوساپلیمنتیشن)
تزریق اسید هیالورونیک یا ژل زانو، یکی از روشهای مؤثر برای روانسازی مفصل و کاهش اصطکاک در بیماران با پارگی منیسک و ساییدگی خفیف مفصل است. این ماده مانند روانکننده طبیعی مفصل عمل میکند.
این درمان باعث کاهش درد، افزایش تحرک و تأخیر در نیاز به جراحی میشود. تزریقها معمولاً در یک یا سه جلسه با فاصله یک هفته انجام میشوند و اثر آنها ممکن است تا شش ماه باقی بماند.
اگرچه اسید هیالورونیک بیشتر در بیماران با آرتروز خفیف تجویز میشود، اما در برخی موارد پارگی منیسک نیز با موفقیت از آن بهرهمند شدهاند، بهویژه وقتی علائم با ساییدگی مفصل همراه باشد.
۹. آرتروسکوپی تشخیصی و درمانی
وقتی درمانهای غیرجراحی موفقیتآمیز نباشند یا پارگی شدید باشد، پزشک ممکن است آرتروسکوپی مینیسک زانو را توصیه کند. در این روش کمتهاجمی، دوربینی نازک وارد مفصل شده و پزشک میتواند وضعیت منیسک را مستقیماً مشاهده کرده و اقدامات درمانی مانند ترمیم یا برداشت بخش پارهشده را انجام دهد.
آرتروسکوپی نیاز به برشهای بزرگ ندارد، خونریزی و درد پس از عمل کمتر است و بیمار سریعتر بهبود مییابد. این روش برای پارگیهای محیطی که خونرسانی خوبی دارند و قابل بخیهزدن هستند بسیار مؤثر است.
بازگشت به فعالیتهای عادی پس از آرتروسکوپی معمولاً طی چند هفته امکانپذیر است. برنامه فیزیوتراپی پس از عمل نقش مهمی در بازیابی حرکت و پیشگیری از آسیب مجدد دارد.
۱۰. جراحی باز (در موارد نادر)
در پارگیهای وسیع، پیچیده یا همراه با سایر آسیبهای ساختاری زانو، ممکن است نیاز به جراحی باز باشد. این روش در مواردی کاربرد دارد که آرتروسکوپی بهتنهایی کافی نباشد یا سایر بخشهای مفصل نیز آسیب دیده باشند.
در جراحی باز، بسته به شرایط، بخیهزدن منیسک، برداشت بخش آسیبدیده یا در برخی موارد نادر، تعویض جزئی مفصل انجام میشود. این روش بیشتر در بیماران مسن یا ورزشکاران حرفهای با پارگیهای مزمن توصیه میشود.
دوره نقاهت در این نوع جراحی طولانیتر است و معمولاً بین ۶ تا ۱۲ هفته زمان لازم دارد تا فرد بتواند به فعالیتهای عادی بازگردد. رعایت دقیق توصیههای توانبخشی برای جلوگیری از عوارض حیاتی است.
بیشتر بخوانید : ایا عمل مینیسک زانو سخت است
سوالات متداول
۱. آیا همه پارگیهای منیسک نیاز به جراحی دارند؟
خیر. بسیاری از پارگیهای خفیف یا در نواحی با خونرسانی خوب، با درمانهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی و دارو بهبود مییابند.
۲. بهترین روش برای درمان پارگی منیسک در سن بالا چیست؟
در افراد مسن، درمانهای غیرجراحی مانند دارو، فیزیوتراپی، تزریق ژل یا PRP معمولاً مؤثرتر و کمعارضهتر هستند. در موارد شدید، ممکن است آرتروسکوپی پیشنهاد شود.
۳. آیا میتوان پس از پارگی منیسک ورزش کرد؟
پس از بهبودی کامل و تقویت عضلات اطراف زانو، فرد میتواند بهتدریج به ورزش بازگردد. نوع ورزش باید با نظر پزشک یا فیزیوتراپیست انتخاب شود تا از آسیب مجدد جلوگیری شود.