بسیاری از افراد ممکن است از صدای زانوهای خود ناراضی باشند و این مسئله را به عنوان یک نگرانی در نظر بگیرند، اما باید بدانید که این صداها در بیشتر مواقع نشانهای از آسیب جدی نیستند. صدایی که شبیه به خرد شدن یا ترکیدن است و هنگام بلند شدن یا انجام برخی تمرینات ورزشی از مفصل زانو شنیده میشود، اغلب ناشی از ترکیدن حبابهای هوای موجود در بافتهای اطراف زانو است.
این صدا معمولاً بدون درد بوده و ممکن است در هر سنی، به ویژه در دوران رشد، به طور طبیعی رخ دهد. شدت این صدا در افراد مختلف متفاوت است؛ برخی آن را به طور مرتب و برخی کمتر تجربه میکنند، اما در حالت کلی، این پدیده طبیعی است و جای نگرانی ندارد. اگر زانوی شما هم صدا میدهد و نگران خطرناک بودن این حالت هستید تا انتهای این مقاله همراه ما باشید.
آیا صدای زانو بدون درد نیز نیاز به توجه دارد؟
صدای زانو در صورتی که بدون درد، ورم یا سایر علائم باشد، معمولاً جای نگرانی ندارد و مشکل خاصی محسوب نمیشود. اما اگر هنگام راه رفتن، حرکت دادن پاها یا ورزش کردن صدای تقتق از زانوهای خود میشنوید و این صدا با درد، ورم، تیر کشیدن زانو یا مشکلات حرکتی همراه است، بهتر است هر چه سریعتر به پزشک متخصص مراجعه کنید تا علت دقیق بررسی شده و در صورت نیاز، درمان مناسب آغاز شود.
بیشتر بخوانید : تعویض مفصل زانو
تاثیر افزایش سن و فرسایش غضروف بر صدای زانو
زانو، به عنوان بزرگترین مفصل بدن، ساختاری پیچیده دارد و بیشتر از سایر مفاصل در معرض آسیب و فرسایش قرار میگیرد. با افزایش سن، غضروف زانو دچار تغییراتی میشود و حالت صاف و متقارن خود را از دست میدهد.
این فرسایش و نامتقارنی غضروف باعث میشود که هنگام حرکتهایی مانند نشستن، بلند شدن، راه رفتن و ورزش، صدای تقتق یا کلیک از مفصل زانو شنیده شود. این صدا معمولاً نتیجهی طبیعی تغییرات ساختاری زانو در گذر زمان است و به تغییر شکل و کاهش خاصیت انعطافپذیری غضروف مربوط میشود.
ارتباط صدا دادن زانو با آرتروز و بیماریهای مفصلی
علتهای مختلفی برای صدا دادن زانو وجود دارد که برخی از آنها به بیماریها و مشکلات مفصلی برمیگردند. این دلایل عبارتاند از:
آرتروز زانو
در آرتروز زانو، کپسول مفصل، غضروف و استخوان دچار التهاب میشوند. این صدا معمولاً با علائمی چون درد، داغ شدن مفصل، کاهش دامنه حرکتی و تغییر شکل زانو همراه است و بیشتر در سنین میانسالی یا کهنسالی، بهویژه در زنان یائسه، مشاهده میشود.
علائم آرتروز زانو
کندرومالاسی پاتلا (نرمی غضروف کشکک زانو)
این عارضه به دلیل نرمی و فرسایش غضروف در بخش خلفی استخوان کشکک ایجاد میشود. با فرسوده شدن غضروف، صدایی شبیه غژغژ یا سایش از زانو شنیده میشود. این مشکل معمولاً با درد و دشواری در حرکت همراه است.
آرتریت روماتوئید (روماتیسم مفصلی)
این بیماری خودایمنی باعث حمله سیستم ایمنی به بافتهای بدن میشود. آسیبدیدگی مفصل زانو به دلیل این حملهها باعث صدا دادن زانو هنگام حرکت میشود و اغلب با التهاب و درد همراه است.
آسیب رباطها
رباطها و تاندونهای اطراف زانو ممکن است بر اثر تغییر ناگهانی سرعت، سقوط یا ضربه آسیب ببینند. این آسیبها باعث تورم و صدای تقتق در زانو همراه با درد میشوند.
بیشتر بخوانید : بهترین جراح تعویض مفصل زانو
نقش فعالیتهای ورزشی و حرکات اشتباه در صدای زانو
حرکات ورزشی و فعالیتهای نادرست میتوانند فشار زیادی به مفصل زانو وارد کنند و باعث صدا دادن زانو شوند. در فعالیتهایی مانند فوتبال، بسکتبال یا ورزشهای پرفشار که حرکات سریع و چرخشهای ناگهانی انجام میشود، خطر پارگی مینیسک افزایش مییابد. این مینیسکها به عنوان بالشتکهای محافظ در مفصل زانو عمل میکنند، اما در صورت چرخش یا پیچش شدید زانو، ممکن است دچار پارگی شوند. این نوع آسیبدیدگی اغلب با صدایی شبیه به «تق» یا خرد شدن همراه است و میتواند باعث درد و کاهش دامنه حرکتی شود.
علاوه بر حرکات ناگهانی، تکرار فعالیتهای ورزشی بدون گرم کردن مناسب یا انجام حرکات نادرست، بهمرور به غضروف و مینیسکها آسیب وارد میکند. این مسئله بهویژه در میان ورزشکاران حرفهای که تحت فشار و تمرینات سنگین قرار دارند، شایع است.
از طرفی، با بالا رفتن سن، غضروف و بافتهای زانو ضعیفتر میشوند و این امر باعث میشود که حتی حرکات روزمره نیز به صدا دادن زانو منجر شوند. اگر آسیب مینیسک شدید باشد، ممکن است نیاز به جراحی و دورههای توانبخشی وجود داشته باشد تا عملکرد و استحکام زانو به حالت عادی بازگردد.
آسیب دیدگی حین ورزش
چه زمانی صدا دادن زانو نگرانکننده است؟
بسیاری از متخصصان ارتوپدی معتقدند که صدای زانو در بیشتر مواقع بیخطر است و جای نگرانی ندارد. این صداها معمولاً نتیجه ترکیدن حبابهای هوا در مایع مفصلی هستند و بدون هیچ آسیبی به وجود میآیند. صدای زانو در این شرایط اغلب با درد یا ناراحتی همراه نیست و بیشتر در هنگام انجام حرکات طبیعی مانند نشستن و بلند شدن شنیده میشود. آگاهی از این موضوع میتواند نگرانیهای بیمورد را کاهش دهد و به افراد اطمینان دهد که در بسیاری از موارد این پدیده کاملاً طبیعی است.
با این حال، اگر صدای زانو همراه با علائمی مانند ورم، درد، یا پس از یک آسیبدیدگی ظاهر شود، ممکن است نشاندهنده وجود مشکلی جدیتر مانند پارگی غضروف یا آسیب به تاندونهای زانو باشد. همچنین، در برخی موارد، این صدا میتواند نشانهای از بیماریهایی مانند پوکی استخوان یا سندروم درد پاتلوفمورال باشد.
این مشکلات ممکن است باعث شوند که صدای زانو در هنگام بالا رفتن از پلهها یا نشستن و بلند شدن شنیده شود. در این شرایط، توصیه میشود به متخصص ارتوپد مراجعه شود تا با ارزیابی دقیق از بروز مشکلات جدیتر جلوگیری شود.
روشهای تشخیصی برای بررسی علت صدای زانو
همانطور که گفته شد، صدا دادن زانو بدون درد یا ورم معمولاً نگرانکننده نیست و مشکل خاصی به شمار نمیآید؛ اما اگر صدای تق تق زانو هنگام راه رفتن، حرکت پا، یا ورزش با درد، ورم و محدودیت در حرکت همراه باشد، مراجعه فوری به پزشک متخصص اهمیت پیدا میکند. این وضعیت میتواند نشاندهنده مشکلی در ساختار زانو باشد که با هر بار حرکت دادن پاها، احتمال آسیب بیشتر به مفصل را افزایش میدهد.
در مراجعه به پزشک، متخصص ارتوپد پس از معاینه و بررسی سابقه پزشکی، علت دقیق مشکل را تشخیص میدهد و راهکار درمانی مناسب را ارائه میدهد. علائمی مانند بیحسی ساق پا، ناتوانی در حرکت دادن آن، درد شدید زانو، ناتوانی در ایستادن یا راه رفتن، شنیدن صدای ترکیدن یا قرچ قرچ زانو و تغییر شکل مفصل، هشداردهندهاند و نیاز به بررسی فوری دارند.
پزشک برای تشخیص دقیقتر، ممکن است آزمایش خون، رادیولوژی، یا اسکن MRI انجام دهد و در برخی موارد، نمونهای از مایع مفصلی زانو برای آزمایش فرستاده میشود تا درمان مناسبی بر اساس نتایج انتخاب شود.
درمان صدا دادن و تق تق زانو به چه روشهایی انجام میشود؟
صدا دادن زانو معمولاً بیضرر است و نیازی به درمان ندارد؛ اما در صورت همراه بودن با درد یا علائم دیگری مانند ترد شدن زانو، مراجعه به پزشک ضروری است. نوع درمان به علت زمینهای آسیب بستگی دارد، مثلاً اگر مبتلا به آرتروز هستید، باید علائم آن را کنترل کنید. کارشناسان توصیه میکنند موارد زیر را رعایت کنید:
- مدیریت وزن
- ورزش مانند پیادهروی، شنا یا تایچی
- استفاده از داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی
- استفاده از داروهای تجویزی، مثل تزریق استروئید به داخل مفصل
- استفاده از کمپرس سرد برای کاهش التهاب
- استفاده از کمپرس گرم برای کاهش درد و تورم
- فیزیوتراپی و تمرین درمانی برای تقویت عضلات حمایتکننده از مفصل و افزایش دامنه حرکتی آن
- درمان شناختی و رفتاری
- جراحی یا تعویض مفصل
- استفاده از مدیتیشن برای کاهش سطح استرس و اضطراب و کم شدن درد