کشکک بهعنوان یک سپر محافظ برای مفصل زانو عمل کرده و از برخورد مستقیم ضربه به ساختارهای حساس درون مفصل جلوگیری میکند. حرکت کشکک در مسیر مشخصی انجام میشود که به آن شیار پاتلوفمورال گفته میشود. هرگونه تغییر در مسیر یا فشارهای غیرعادی میتواند باعث حس تکان خوردن کشکک زانو شود.
علتهای رایج تکان خوردن کشکک زانو
از جمله مواردی که ممکن است موجب حرکت کشکک زانو شود می توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. ضعف یا شلی رباطها و عضلات
رباطها و عضلات اطراف کشکک وظیفه تثبیت آن را بر عهده دارند. اگر عضلات چهارسر ران (بهخصوص بخش داخلی به نام واستوس مدیالیس) ضعیف شوند یا رباطها شل باشند، کشکک بهراحتی جابهجا شده و حس لغزش پیدا میکند. این حالت در ورزشکارانی که تمرینات نامتعادل دارند یا افرادی با هایپرموبیلیتی مفصل شایعتر است.
۲. دررفتگی یا نیمهدررفتگی کشکک
در این حالت، کشکک از جای اصلی خود به سمت خارج مفصل حرکت میکند. دررفتگی میتواند در اثر ضربه مستقیم یا پیچش ناگهانی زانو اتفاق بیفتد. پس از اولین دررفتگی، بافتهای نگهدارنده کشکک شلتر میشوند و احتمال تکرار مشکل افزایش مییابد.
۳. ناهنجاریهای ساختاری مفصل
برخی افراد بهطور مادرزادی دارای شیار کمعمق استخوان ران یا کشککی کوچکتر از حد معمول هستند. این عوامل باعث میشود کشکک پایداری کمتری داشته باشد و هنگام خم و راست کردن زانو، حرکت بیش از حد یا حتی جابهجایی غیرطبیعی داشته باشد.
۴. آسیب یا نرمی غضروف زیر کشکک
غضروف پشتی کشکک با سطح استخوان ران تماس دارد و حرکت نرم آن را ممکن میسازد. آسیب به این غضروف (کندرومالاسی پاتلا) یا ساییدگی آن باعث تغییر در حرکت کشکک و حس لرزش یا تکان خوردن میشود. این مشکل معمولاً همراه با درد جلوی زانو و صداهای سایشی است.
۵. آرتروز مفصل پاتلوفمورال
در افراد میانسال و سالمند، فرسایش غضروف و تغییر شکل استخوانها در اثر آرتروز میتواند کشکک را ناپایدار کند. این تغییرات باعث میشود کشکک بهطور غیرطبیعی حرکت کند و حتی در حالت استراحت هم کمی جابهجا شود.
۶. آسیبهای ورزشی مکرر
ورزشهایی که فشار زیادی به زانو وارد میکنند (مثل فوتبال، بسکتبال و اسکی) میتوانند باعث التهاب، کشیدگی یا پارگی بافتهای نگهدارنده کشکک شوند و در نتیجه ثبات آن را کاهش دهند.
۷. جراحیها یا آسیبهای قبلی زانو
افرادی که قبلاً جراحی رباط صلیبی یا منیسک داشتهاند، ممکن است دچار تغییر در بیومکانیک زانو شوند که این موضوع روی حرکت کشکک اثر میگذارد.
| علت | توضیح | درمان پیشنهادی |
|---|---|---|
| ضعف عضلات | ضعف چهارسر یا عضلات لگن باعث کاهش ثبات میشود | فیزیوتراپی و تمرینات قدرتی |
| دررفتگی مکرر | شلی رباطها یا آسیب ورزشی | بازسازی رباط یا جراحی اصلاحی |
| ناهنجاری مادرزادی | شیار کمعمق یا کشکک کوچک | جراحی اصلاح ساختار |
| نرمی غضروف | ساییدگی یا آسیب غضروف زیر کشکک | فیزیوتراپی، دارو یا جراحی ترمیمی |
| آرتروز | تغییر شکل استخوان و غضروف | کنترل درد، تقویت عضلات، جراحی در موارد شدید |
روشهای تشخیص تکان خوردن کشکک زانو
از طریق روش های ذکر شده می توانید این مشکل را تشخیص دهید:
معاینه فیزیکی
پزشک با لمس کشکک، بررسی دامنه حرکتی زانو و انجام تستهای خاص (مانند تست جابهجایی کشکک) میتواند میزان ثبات آن را ارزیابی کند.
تصویربرداری
- MRI: بهترین روش برای بررسی بافتهای نرم، غضروف و رباطهای نگهدارنده کشکک.
- اشعه ایکس (X-ray): برای بررسی ناهنجاریهای استخوانی و وضعیت شیار کشکک.
- سیتی اسکن: در موارد پیچیده برای ارزیابی دقیق ساختار استخوانی.
بیشتر بخوانید : کیست بیکر زانو
درمان تکان خوردن کشکک زانو
چگونه مسی توان کشکک زانو تکان خورده را درمان کرد؟ در ادامه کامل توضیح داده ایم:
درمانهای غیرجراحی
- فیزیوتراپی و تمرینات تقویتی: تمرکز بر تقویت عضله چهارسر، عضلات لگن و همسترینگ برای ایجاد ثبات.
- زانوبند مخصوص کشکک: کمک به قرارگیری کشکک در مسیر طبیعی و کاهش علائم.
- یخدرمانی و داروهای ضدالتهاب: برای کاهش التهاب و درد.
- اصلاح فعالیتها: پرهیز از حرکاتی که فشار بیش از حد به کشکک وارد میکنند.
درمانهای جراحی
در صورتی که درمانهای غیرجراحی مؤثر نباشند یا ناپایداری شدید باشد، جراحیهای زیر انجام میشود:
- بازسازی رباط میانی نگهدارنده کشکک (MPFL Reconstruction)
- اصلاح شیار استخوان ران (Trochleoplasty)
- انتقال محل اتصال تاندون کشکک به ساق پا برای بهبود مسیر حرکت آن
پیشگیری از ناپایداری کشکک زانو
- انجام تمرینات قدرتی مخصوص عضله چهارسر و عضلات لگن
- کشش مناسب قبل و بعد از فعالیت ورزشی
- استفاده از کفش ورزشی مناسب با حمایت کافی
- پرهیز از اضافه وزن برای کاهش فشار روی زانو
سوالات متداول
| ❓ سؤال | پاسخ |
|---|---|
| ❓ آیا تکان خوردن کشکک بدون درد خطرناک است؟ | اگر بدون درد و محدودیت حرکتی باشد، معمولاً نگرانکننده نیست اما نیاز به ارزیابی دارد. |
| ❓ آیا امکان بازگشت ثبات کشکک با ورزش وجود دارد؟ | بله، با تمرینات هدفمند و مداوم میتوان کشکک را پایدارتر کرد. |
| ❓ آیا تزریق برای درمان ناپایداری کشکک مفید است؟ | تزریق بیشتر برای کنترل التهاب استفاده میشود و مشکل اصلی را برطرف نمیکند. |
| ❓ چه مدت بعد از جراحی کشکک میتوان ورزش کرد؟ | معمولاً ۳ تا ۶ ماه بعد از جراحی و با تأیید پزشک. |