ورم پا بعد از جراحی تعویض مفصل زانو یکی از شایعترین اتفاقاتی است که تقریبا بیشتر بیماران بعد از عمل تجربه میکنند. خیلیها وقتی میبینند ساق پا، مچ پا یا حتی روی پا متورم شده، نگران میشوند و فکر میکنند مشکلی جدی به وجود آمده است.
واقعیت این است که در بسیاری از موارد، ورم بعد از تعویض مفصل زانو طبیعی است، اما همیشه هم بیخطر نیست. گاهی این ورم فقط بخشی از روند طبیعی ترمیم بدن است و گاهی هم میتواند نشانهای از لخته خون، عفونت یا مشکل در گردش خون باشد.
اگر بخواهیم خیلی روشن بگوییم، علت ورم پا بعد از جراحی تعویض مفصل زانو معمولا به چهار عامل اصلی برمیگردد: التهاب ناشی از جراحی، تجمع مایع در بافتها، کاهش حرکت پا و اختلال موقت در بازگشت خون و لنف. اما اینکه این ورم دقیقا تا چه حد طبیعی است، چگونه درمان میشود و چه زمانی باید جدی گرفته شود، موضوع مهمی است که در ادامه کامل توضیح میدهم.
چرا بعد از جراحی تعویض مفصل زانو پا ورم میکند؟
در جراحی تعویض مفصل زانو، پزشک روی استخوان، غضروف، رباطها و بافتهای اطراف مفصل کار میکند. این یعنی بدن شما یک آسیب کنترلشده جراحی را تجربه کرده و بلافاصله وارد فاز ترمیم میشود.
در این مرحله، بدن برای بازسازی بافتها، خون و مایعات بیشتری به ناحیه جراحی میفرستد. همین موضوع باعث میشود اطراف زانو و حتی پایینتر از آن، یعنی ساق و مچ پا، دچار ورم شود.
1) التهاب طبیعی بعد از جراحی
مهمترین علت، التهاب طبیعی بدن است. هر جراحی باعث آزاد شدن مواد التهابی میشود. این مواد باعث میشوند دیواره رگها کمی نشتپذیرتر شوند و مایع از داخل رگها به بافتها نشت کند. نتیجه این اتفاق، تورم، گرمی و گاهی احساس کشیدگی در پا است.
این نوع ورم معمولا در روزهای اول شدیدتر است و سپس بهمرور کمتر میشود. البته اگر فعالیت زیاد داشته باشید، پا را آویزان نگه دارید یا تمرینات سنگین انجام دهید، دوباره بیشتر میشود.
2) جمع شدن مایع و خون در بافتها
در حین عمل، برخی مویرگها و بافتها دچار آسیب میشوند و مقداری خون یا مایع التهابی در اطراف زانو و ساق جمع میشود. این تجمع مایع میتواند باعث شود:
- زانو پف کند
- ساق پا سفت یا سنگین شود
- مچ پا و روی پا متورم شود
گاهی بیمار تعجب میکند که چرا عمل روی زانو بوده اما مچ پا ورم کرده. علت این است که مایع و خون تحت تاثیر جاذبه به سمت پایین حرکت میکنند.
3) کم شدن حرکت عضلات ساق پا
عضلات ساق پا مثل یک پمپ طبیعی عمل میکنند و خون و مایع لنفاوی را به سمت قلب برمیگردانند. بعد از عمل، به دلیل درد، کاهش حرکت و استراحت بیشتر، این پمپ عضلانی ضعیفتر کار میکند. در نتیجه:
- خون در پا بیشتر میماند
- تخلیه لنفاوی کند میشود
- ورم بیشتر میشود
به همین دلیل است که بیحرکتی طولانی بعد از تعویض مفصل زانو یکی از دلایل مهم تشدید ورم است.
4) آویزان بودن پا
اگر مدت طولانی روی صندلی بنشینید و پا پایین باشد، جاذبه باعث میشود مایع بیشتری در ساق و مچ جمع شود. بسیاری از بیماران میگویند صبح ورم کمتر است ولی عصر بدتر میشود. این دقیقا به دلیل ایستادن و نشستن طولانی در طول روز است.
5) اختلال موقت در تخلیه لنفاوی
سیستم لنفاوی مسئول جمعآوری مایع اضافه از بافتهاست. بعد از جراحی، این سیستم ممکن است مدتی کند شود. همین موضوع میتواند باعث ادم پا بعد از جراحی زانو شود.
6) لخته خون در پا
این مورد دیگر جزو علل طبیعی نیست و باید خیلی جدی گرفته شود. بعد از عمل تعویض مفصل زانو، خطر ترومبوز ورید عمقی یا DVT بیشتر میشود. در این حالت، لخته در رگهای عمقی ساق تشکیل میشود و باعث:
- ورم یکطرفه شدید
- درد ساق
- احساس فشار و سنگینی
- گرمی و قرمزی
میشود.
اگر ورم ناگهانی زیاد شد یا فقط یک پا به شکل واضح متورم شد، باید سریع بررسی شوید.
7) عفونت
گاهی ورم به علت عفونت بعد از تعویض مفصل زانو ایجاد میشود. در این حالت معمولا فقط ورم وجود ندارد و علائم دیگری هم دیده میشود:
- تب
- لرز
- قرمزی شدید
- ترشح از زخم
- درد رو به افزایش
- داغ شدن زیاد ناحیه
8) خونریزی یا هماتوم
اگر داخل بافتها خون جمع شود، ممکن است تورم شدیدتر و سفتتر باشد. این مسئله در بیمارانی که داروهای رقیقکننده خون مصرف میکنند، میتواند بیشتر دیده شود.
تا چه حد ورم بعد از تعویض مفصل زانو طبیعی است؟
این سوال خیلی مهم است. ورم طبیعی بعد از جراحی تعویض مفصل زانو معمولا این ویژگیها را دارد:
- در چند روز اول بیشتر است
- در اطراف زانو، ساق و مچ پا دیده میشود
- با بالا نگه داشتن پا کمتر میشود
- با راه رفتن زیاد یا نشستن طولانی بیشتر میشود
- همراه با کمی گرمی و احساس سفتی است
- بهمرور در طی چند هفته کاهش پیدا میکند
در بسیاری از بیماران:
- 2 تا 4 هفته اول ورم کاملا محسوس است
- تا 6 تا 12 هفته هنوز درجاتی از ورم وجود دارد
- در بعضی افراد، مخصوصا سن بالا یا کسانی که واریس دارند، ورم خفیف تا چند ماه هم ممکن است باقی بماند
پس اگر ورم بهتدریج کمتر میشود، با استراحت بهتر میشود و علائم هشدار ندارد، معمولا طبیعی است.
تنها دو هفته پس از تعویض مفصل زانو
چه زمانی ورم غیرطبیعی است؟
ورم غیرطبیعی بعد از جراحی زانو معمولا این نشانهها را دارد:
| وضعیت ورم | احتمال |
|---|---|
| ورم خفیف تا متوسط که با بالا نگه داشتن پا کمتر میشود | معمولا طبیعی |
| ورم بیشتر در عصر و بعد از فعالیت | معمولا طبیعی |
| ورم همراه با درد شدید ساق و گرمی زیاد | احتمال لخته خون |
| ورم همراه با تب، ترشح و قرمزی شدید | احتمال عفونت |
| ورم ناگهانی و خیلی شدید | نیاز به بررسی فوری |
| ورم همراه با تنگی نفس یا درد قفسه سینه | احتمال آمبولی ریه، اورژانسی |
اگر ورم شما همراه با تنگی نفس، درد قفسه سینه، تب بالا، درد شدید ساق یا قرمزی رو به گسترش باشد، نباید منتظر بمانید.
درمان ورم پا بعد از جراحی تعویض مفصل زانو
درمان ورم پا بعد از تعویض مفصل زانو بستگی به علت آن دارد. اگر ورم طبیعی باشد، درمان اصلی کاهش التهاب و کمک به تخلیه مایع است. اگر علت خطرناک باشد، درمان تخصصی لازم است.
1) بالا نگه داشتن پا
مهمترین و سادهترین کار این است که پا را بالاتر از سطح قلب قرار دهید. این کار باعث میشود برگشت خون و مایع بهتر شود. بهتر است چند بار در روز، هر بار 30 تا 45 دقیقه این کار را انجام دهید.
نکته مهم این است که فقط زیر زانو بالش نگذارید. بهتر است کل ساق و پاشنه حمایت شود تا مایع راحتتر تخلیه شود.
2) استفاده از کمپرس سرد
یخ یا کمپرس سرد باعث کم شدن التهاب و تورم میشود. معمولا:
- 15 تا 20 دقیقه
- چند بار در روز
- با یک لایه پارچه بین یخ و پوست
مفید است.
این کار مخصوصا بعد از تمرینات فیزیوتراپی یا راه رفتن کمک زیادی میکند.
3) حرکت دادن منظم مچ و پا
حرکت دادن مچ پا به بالا و پایین، چرخاندن مچ و انقباض عضلات ساق کمک میکند خون در پا نماند. این تمرینات ساده ولی بسیار مؤثر هستند.
4) راه رفتن کنترلشده
استراحت مطلق خوب نیست. از طرفی فعالیت زیاد هم ورم را بیشتر میکند. باید یک تعادل ایجاد شود. راه رفتن کوتاه و منظم طبق برنامه فیزیوتراپی بهترین روش است.
5) جوراب فشاری
در بعضی بیماران، پزشک استفاده از جوراب واریس یا جوراب فشاری را توصیه میکند. این جورابها به کاهش تجمع مایع در ساق کمک میکنند. البته اگر بیماری شریانی یا مشکل خاصی داشته باشید، باید با نظر پزشک استفاده شود.
6) مصرف داروها طبق تجویز پزشک
داروهای ضدالتهاب، مسکن و داروهای رقیقکننده خون باید دقیق مصرف شوند. قطع خودسرانه داروی ضدانعقاد میتواند خطرناک باشد، چون احتمال لخته را بالا میبرد.
7) درمان علتهای خطرناک
اگر علت ورم لخته خون باشد، معمولا نیاز به داروهای ضدانعقاد است. اگر علت عفونت باشد، بسته به شدت آن ممکن است آنتیبیوتیک، تخلیه یا حتی مداخله جراحی لازم شود. اگر هماتوم یا خونریزی وجود داشته باشد، درمان به شدت آن بستگی دارد.
بیشتر بخوانید : عوارض بعد از عمل پای پرانتزی
چطور از ورم پا بعد از جراحی تعویض مفصل زانو پیشگیری کنیم؟
پیشگیری از ورم بعد از جراحی زانو کاملا ممکن نیست، چون مقداری ورم جزئی از روند طبیعی ترمیم است، اما میتوان شدت آن را خیلی کمتر کرد.
مهمترین روشهای پیشگیری
- از روزهای اول طبق دستور پزشک و فیزیوتراپ زودتر حرکت کنید
- تمرینات مچ پا و ساق را مرتب انجام دهید
- پا را در زمان استراحت بالا نگه دارید
- مدت طولانی پا را آویزان نگذارید
- از نشستن و ایستادن طولانی پرهیز کنید
- کمپرس سرد را منظم استفاده کنید
- داروهای ضدانعقاد را دقیق مصرف کنید
- آب کافی بنوشید
- نمک را بیش از حد مصرف نکنید
- اضافه وزن را کنترل کنید
- اگر پزشک توصیه کرده، جوراب فشاری بپوشید
یکی از نکات مهم این است که بعضی بیماران بعد از اینکه کمی بهتر میشوند، ناگهان فعالیت را زیاد میکنند. مثلا زیاد راه میروند، مدت طولانی سرپا میایستند یا تمرینات سنگین انجام میدهند. نتیجه این کار معمولا برگشت یا تشدید ورم زانو و ساق است.
بیشتر بخوانید : خشکی زانو بعد از عمل تعویض مفصل
آیا ورم مچ پا بعد از تعویض مفصل زانو طبیعی است؟
بله، ورم مچ پا بعد از جراحی تعویض مفصل زانو در خیلی از بیماران دیده میشود و معمولا به دلیل پایین آمدن مایع التهابی به سمت ساق و مچ است. تا زمانی که:
- درد شدید ساق نداشته باشید
- قرمزی شدید نباشد
- تب نداشته باشید
- ورم ناگهانی و خیلی زیاد نشود
اغلب جای نگرانی ندارد. اما اگر مچ و ساق یکطرفه به طور واضح متورم شوند، باید احتمال لخته خون بررسی شود.
چرا ورم بعضی روزها بیشتر میشود؟
این هم سوال شایعی است. ممکن است بیمار بگوید دیروز بهتر بودم اما امروز دوباره پام ورم کرده. این حالت معمولا به این دلایل رخ میدهد:
- فعالیت زیاد در روز قبل
- فیزیوتراپی سنگین
- پایین نگه داشتن پا
- راه رفتن طولانی
- ایستادن زیاد
- ننوشیدن آب کافی
- استفاده نکردن از یخ و استراحت
بنابراین کم و زیاد شدن خفیف ورم در روند بهبود، همیشه نشانه مشکل جدید نیست.
بیشتر بخوانید : نحوه خوابیدن بعد از عمل پای پرانتزی
آیا گرمی پا همراه با ورم طبیعی است؟
گرمی خفیف اطراف زانو بعد از عمل میتواند طبیعی باشد، چون جریان خون و التهاب در ناحیه بیشتر شده است. اما اگر گرمی زیاد، همراه با قرمزی شدید، تب یا درد رو به افزایش باشد، باید به عفونت یا التهاب غیرطبیعی شک کرد.
جمعبندی
علت ورم پا بعد از جراحی تعویض مفصل زانو در بیشتر موارد، واکنش طبیعی بدن به جراحی، التهاب، تجمع مایع در بافتها و کاهش حرکت پا است. این نوع ورم معمولا در هفتههای اول طبیعی است و با بالا نگه داشتن پا، یخ، راه رفتن کنترلشده، تمرینات ساق و مصرف داروهای تجویز شده بهتر میشود.
اما اگر ورم شدید، ناگهانی، یکطرفه، همراه با درد ساق، تب، قرمزی شدید، ترشح زخم یا تنگی نفس باشد، باید خیلی سریع بررسی شود، چون ممکن است به علت لخته خون یا عفونت باشد.