درد زانو در نوجوان ورزشکار اگر با تورم، قفل‌شدن، ناتوانی در تحمل وزن یا پس از ضربه همراه باشد، به ارزیابی پزشکی نیاز دارد. درد مداوم یا تکرارشونده نیز نباید به حساب رشد گذاشته شود؛ شناخت محل درد و زمان شروع آن به انتخاب اقدام مناسب کمک می‌کند.
چه زمانی درد زانو ورزشکاران به معاینه فوری نیاز دارد؟
شدت درد تنها معیار تصمیم‌گیری نیست. توانایی راه‌رفتن، وجود تورم، نحوه شروع درد و امکان صاف‌کردن کامل زانو هم اهمیت دارند. نوجوانی که پس از پیچ‌خوردگی همچنان بازی می‌کند، ممکن است با وجود درد قابل تحمل دچار آسیب مهمی شده باشد.
علائمی که ارزیابی فوری می‌خواهند
اگر نوجوان نمی‌تواند وزن خود را روی پا بیندازد، زانو تغییر شکل واضح دارد یا پس از آسیب به سرعت متورم شده است، تمرین را متوقف کنید و همان روز به مرکز درمانی مراجعه کنید. زانوی داغ و متورم همراه تب، به‌ویژه با حال عمومی نامناسب، نیز به ارزیابی فوری نیاز دارد؛ زیرا عفونت مفصل باید بررسی شود.
قفل‌شدن واقعی، یعنی زمانی که زانو گیر کرده و به‌طور کامل صاف نمی‌شود، یا بی‌حسی و سردی پا پس از آسیب نیز نباید منتظر نوبت عادی بماند. تا زمان بررسی، زانو را به زور صاف نکنید و از ادامه فعالیت خودداری کنید.
چه زمانی نوبت معاینه تخصصی بگیریم؟
دردی که با کاهش فعالیت طی چند روز رو به بهبود نمی‌رود، مکرر برمی‌گردد، خواب یا راه‌رفتن را مختل می‌کند یا باعث لنگش می‌شود، باید معاینه شود. خالی‌کردن زانو، تورم تکراری و محدودیت خم یا راست‌شدن نیز دلیل مناسبی برای مراجعه به متخصص زانو هستند.
در نوجوانان در حال رشد، صفحه‌های رشد و محل اتصال تاندون‌ها می‌توانند تحت فشار تمرین قرار بگیرند. بنابراین حتی بدون ضربه مشخص، درد موضعی و پیشرونده اطراف زانو را نباید صرفاً به رشد طبیعی نسبت داد.
علت‌های شایع درد زانو در نوجوانان ورزشکار
محل درد و نوع فعالیت، سرنخ‌های مفیدی هستند؛ اما تشخیص قطعی فقط از روی محل درد ممکن نیست. افزایش ناگهانی حجم تمرین، پرش‌های مکرر، تغییر مسیر سریع و بازگشت زودهنگام پس از آسیب می‌توانند در بروز یا تشدید علائم نقش داشته باشند.
درد جلوی زانو و فشار ناشی از تمرین
درد اطراف یا پشت کشکک که هنگام دویدن، چمباتمه‌زدن، بالارفتن از پله یا نشستن طولانی بیشتر می‌شود، می‌تواند با درد کشککی‌رانی مرتبط باشد. ارزیابی قدرت عضلات ران و لگن، الگوی حرکت و میزان تمرین به برنامه‌ریزی درمان کمک می‌کند.
درد دقیقاً زیر کشکک، به‌ویژه در ورزش‌های پرشی، گاهی با فشار بر تاندون کشکک مرتبط است. با این حال، در نوجوان در حال رشد، درد همین ناحیه ممکن است علت دیگری داشته باشد و به معاینه نیاز پیدا کند.
بیماری ازگود اشلاتر و درد زیر زانو
بیماری ازگود اشلاتر معمولاً با درد و حساسیت برجستگی استخوانی زیر کشکک همراه است و در دوره رشد و فعالیت‌های دویدن و پریدن دیده می‌شود. ممکن است برجستگی این ناحیه واضح‌تر شود و درد بعد از تمرین افزایش یابد.
درمان اغلب با تنظیم فعالیت و برنامه تمرینی متناسب انجام می‌شود، نه الزاماً توقف کامل ورزش. شدت علائم و معاینه تعیین می‌کنند چه مقدار فعالیت برای نوجوان مناسب است؛ هر درد زیر زانو نیز ازگود اشلاتر نیست.
آسیب رباط، منیسک و کشکک پس از پیچ‌خوردگی
تغییر مسیر ناگهانی، فرود نامناسب یا برخورد می‌تواند به رباط‌ها یا منیسک آسیب بزند. شنیدن صدای تق، تورم و احساس ناپایداری بعد از پیچ‌خوردگی از نشانه‌هایی هستند که بررسی آسیب رباط صلیبی قدامی را ضروری می‌کنند؛ البته نبود صدای تق، آسیب را رد نمی‌کند.
درد در امتداد خط مفصل، گیرکردن یا تورم پس از چرخش زانو ممکن است با آسیب منیسک همراه باشد. دررفتگی کشکک هم می‌تواند پس از چرخش یا ضربه رخ دهد؛ حتی اگر کشکک خودبه‌خود به جای خود برگشته باشد، معاینه برای بررسی آسیب‌های همراه مهم است.
بیشتر بخوانید : عمل پیوند منیسک زانو
آیا همیشه منشأ درد، خود زانو است؟
گاهی مشکل مفصل ران به شکل درد زانو احساس می‌شود. اگر نوجوان همراه درد زانو لنگ می‌زند یا درد و محدودیت حرکت ران دارد، معاینه مفصل ران نیز اهمیت دارد. درد مداوم شبانه، کاهش وزن بی‌دلیل یا تب هم نیازمند بررسی پزشکی است و نباید به تمرین نسبت داده شود.
معاینه و تشخیص درد زانوی نوجوان
پزشک ابتدا درباره سن، مرحله رشد، نوع ورزش، تغییر برنامه تمرین و چگونگی شروع درد می‌پرسد. دانستن اینکه درد به‌تدریج ایجاد شده یا بعد از فرود و چرخش شروع شده است، مسیر معاینه را تغییر می‌دهد.
معاینه بالینی و بررسی حرکت
در معاینه، محل حساسیت، تورم، دامنه حرکت، پایداری رباط‌ها و وضعیت کشکک بررسی می‌شود. بسته به علائم، پزشک راه‌رفتن، قدرت عضلات و حرکت مفصل ران را نیز ارزیابی می‌کند. درد و تورم شدید گاهی اجازه معاینه کامل اولیه نمی‌دهند و ممکن است معاینه مجدد لازم باشد.
برای مراجعه به دکتر حمیدرضا یزدی، همراه داشتن شرح زمان آسیب، سوابق درمان و تصاویر قبلی می‌تواند به بررسی کمک کند. بهتر است نوجوان محل دقیق درد و فعالیتی را که آن را بدتر می‌کند، توضیح دهد.
عکس ساده یا ام‌آرآی؛ کدام لازم است؟
همه نوجوانان مبتلا به درد زانو به تصویربرداری نیاز ندارند. عکس ساده برای بررسی استخوان، شکستگی یا برخی تغییرات اطراف مفصل مفید است. ام‌آرآی ممکن است در موارد مشکوک به آسیب رباط، منیسک، غضروف یا در درد ماندگار، بر اساس نتیجه معاینه درخواست شود.
تصمیم درباره تصویربرداری به نوع آسیب و یافته‌های بالینی بستگی دارد؛ ام‌آرآی به‌تنهایی جای معاینه را نمی‌گیرد. در صورت احتمال عفونت یا بیماری التهابی نیز ممکن است آزمایش‌های دیگری لازم شوند.
تا زمان معاینه برای درد زانو چه کنیم؟
اقدام اولیه به معنی درمان قطعی نیست. هدف این است که از تشدید آسیب جلوگیری شود، علائم هشدار نادیده نمانند و اطلاعات دقیق‌تری برای ارزیابی پزشکی فراهم شود.
- فعالیتی را که درد ایجاد می‌کند متوقف کنید؛ به‌خصوص پس از پیچ‌خوردگی، برای تمام‌کردن مسابقه به بازی برنگردید.
- در صورت تورم یا درد تازه، یخ پیچیده در پارچه را هر بار حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه روی محل بگذارید؛ یخ را مستقیم روی پوست قرار ندهید.
- در زمان استراحت پا را بالا بگذارید. بانداژ کشی ملایم می‌تواند به کنترل تورم کمک کند، اما نباید موجب بی‌حسی، تغییر رنگ یا افزایش درد شود.
- اگر راه‌رفتن دردناک است، فشار روی پا را کم کنید و برای تعیین نیاز به عصا یا وسیله حمایتی، از پزشک کمک بگیرید.
- زمان شروع درد، محل آن، وجود تورم و فعالیت‌های تشدیدکننده را یادداشت کنید و در صورت وجود علائم هشدار، مراجعه را به تأخیر نیندازید.
برای مصرف مسکن در نوجوان، نوع دارو و مقدار مناسب باید با توجه به سن، وزن، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی با پزشک یا داروساز بررسی شود. استفاده از مسکن برای پنهان‌کردن درد و ادامه مسابقه تصمیم ایمنی نیست.
درمان همیشه به جراحی نیاز ندارد
بسیاری از دردهای ناشی از فشار تمرین با اصلاح بار ورزشی و توان‌بخشی درمان می‌شوند. برنامه ممکن است شامل تقویت عضلات ران و لگن، تمرین تعادل و اصلاح شیوه فرود باشد؛ انتخاب حرکات به تشخیص و وضعیت هر نوجوان بستگی دارد.
برخی آسیب‌های ساختاری، از جمله بعضی پارگی‌های منیسک یا آسیب‌های رباطی، ممکن است به درمان جراحی نیاز داشته باشند. تصمیم بر اساس نوع و محل آسیب، میزان ناپایداری، فعالیت ورزشی و وضعیت رشد گرفته می‌شود؛ جراحی برای همه موارد ضروری نیست.
بازگشت به ورزش
زمان بازگشت به ورزش فقط با گذشت چند روز یا ازبین‌رفتن درد در حالت استراحت مشخص نمی‌شود. نوجوان باید بر اساس نوع آسیب و توصیه درمانگر، به‌تدریج تمرین را از سر بگیرد و از نظر حرکت، قدرت و کنترل زانو ارزیابی شود.
پرسش‌های متداول درد زانو نوجوانان ورزشکار
معمولاً انتظار می‌رود راه‌رفتن و حرکات موردنیاز ورزش بدون درد قابل توجه، تورم یا احساس خالی‌کردن انجام شوند و دامنه حرکت و قدرت کافی بازگشته باشند. پس از آسیب رباط یا جراحی، معیارهای اختصاصی و تأیید تیم درمان اهمیت ویژه دارند؛ عجله برای مسابقه می‌تواند خطر آسیب مجدد را افزایش دهد.
رشد می‌تواند با بعضی دردهای مرتبط با محل اتصال تاندون همراه باشد، اما هر درد زانو طبیعی نیست. درد یک‌طرفه مداوم، لنگش، تورم یا درد پس از آسیب باید بررسی شود.
زانوبند در بعضی شرایط و با توصیه پزشک می‌تواند بخشی از درمان باشد، اما علت درد را به‌تنهایی برطرف نمی‌کند. استفاده از آن نباید جای معاینه یا توان‌بخشی را بگیرد و مجوز ادامه بازی با زانوی ناپایدار نیست.
پاسخ به علت درد بستگی دارد. در بعضی دردهای ناشی از فشار تمرین، فعالیت اصلاح‌شده ممکن است قابل قبول باشد؛ اما درد پس از پیچ‌خوردگی، درد رو به افزایش، لنگش یا تورم نیازمند توقف ورزش و بررسی است.