علائم عفونت پروتز زانو می‌تواند شامل افزایش درد، گرمی و تورم مفصل، ترشح از زخم یا تب باشد؛ بااین‌حال، نبود تب عفونت را رد نمی‌کند. تشخیص به معاینه و آزمایش نیاز دارد و در صورت تأیید، درمان ممکن است از جراحی پاک‌سازی تا تعویض مجدد پروتز را دربر بگیرد.
عفونت پروتز زانو؛ علائم، آزمایش‌ها و مسیر درمان
در ادامه، نشانه‌های هشدار، زمان مراجعه، روش‌های تشخیص و گزینه‌های درمانی را مرور می‌کنیم تا بدانید هنگام شک به عفونت چگونه اقدام کنید.
علائم عفونت پروتز زانو چیست و چه زمانی باید مراجعه کرد؟
عفونت اطراف مفصل مصنوعی ممکن است در هفته‌های نخست پس از جراحی یا حتی سال‌ها بعد رخ دهد. شکل بروز آن یکسان نیست: گاهی زخم قرمز و ترشح‌دار است و گاهی تنها نشانه، درد مداوم یا جدید در زانویی است که پیش‌تر بهتر شده بود.
- دردی که به‌جای بهبود، بیشتر می‌شود یا پس از یک دوره بهبودی دوباره شروع شده است.
- گرمی، قرمزی یا تورم پیشرونده اطراف زانو.
- ترشح چرکی، باز شدن زخم یا خروج مایع از محل جراحی.
- تب، لرز یا احساس ناخوشی عمومی؛ هرچند عفونت می‌تواند بدون این نشانه‌ها باشد.
- کاهش تازه دامنه حرکت یا دشواری جدید در راه رفتن و تحمل وزن.
بیشتر بخوانید : علت تکان خوردن کشکک زانو
چه نشانه‌هایی به ارزیابی فوری نیاز دارند؟
اگر همراه با علائم زانو دچار گیجی، تنگی نفس، ضعف شدید یا احساس بیماری شدید شده‌اید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ این علائم می‌توانند نشانه عفونت شدید عمومی باشند. تب و لرز همراه با زانوی دردناک و متورم نیز به ارزیابی فوری نیاز دارد.
در صورت ترشح از زخم، قرمزی رو به گسترش یا افزایش سریع درد و تورم، همان روز با جراح تماس بگیرید. اگر دسترسی سریع به پزشک ندارید، برای ارزیابی به مرکز درمانی مراجعه کنید؛ منتظر نوبت معمول بعدی نمانید.
تفاوت التهاب طبیعی بعد از عمل با عفونت چیست؟
مقداری درد، تورم و گرمی در دوران بهبودی پس از تعویض مفصل طبیعی است و معمولاً با گذشت زمان روندی رو به بهبود دارد. در مقابل، بدتر شدن نشانه‌ها، ترشح جدید یا بازگشت درد پس از بهبودی باید بررسی شود؛ ظاهر زانو به‌تنهایی برای تشخیص یا رد عفونت کافی نیست.
چرا پروتز زانو عفونی می‌شود؟
عفونت زمانی رخ می‌دهد که میکروب‌ها به بافت اطراف مفصل مصنوعی برسند. این اتفاق ممکن است در ارتباط با جراحی، از راه مشکل زخم یا در زمان دیگری از طریق جریان خون رخ دهد؛ برای نمونه، عفونت در بخش دیگری از بدن گاهی می‌تواند به مفصل مصنوعی گسترش پیدا کند.
باکتری‌ها می‌توانند روی سطح پروتز لایه‌ای به نام بیوفیلم تشکیل دهند. این لایه دسترسی سیستم ایمنی و آنتی‌بیوتیک به میکروب‌ها را دشوارتر می‌کند؛ به همین دلیل، درمان عفونت تثبیت‌شده اغلب تنها با مصرف دارو کافی نیست.
چه عواملی احتمال عفونت را افزایش می‌دهند؟
دیابت با کنترل نامناسب، چاقی، مصرف دخانیات، ضعف سیستم ایمنی، مشکلات ترمیم زخم و سابقه جراحی‌های متعدد زانو از عواملی هستند که می‌توانند خطر عفونت را افزایش دهند. وجود این عوامل به معنی ابتلای قطعی نیست، اما به پزشک در ارزیابی خطر و برنامه‌ریزی درمان کمک می‌کند.
بیشتر بخوانید : علت درد زانو در زمستان
تشخیص عفونت پروتز زانو با چه آزمایش‌هایی انجام می‌شود؟
تشخیص معمولاً بر پایه مجموعه‌ای از یافته‌ها انجام می‌شود، نه یک آزمایش منفرد. پزشک درباره زمان شروع علائم، روند بهبودی، بیماری‌های زمینه‌ای و مصرف اخیر آنتی‌بیوتیک سؤال می‌کند و سپس زخم، میزان حرکت و وضعیت مفصل را معاینه می‌کند.
آزمایش خون و تصویربرداری
آزمایش‌های CRP و ESR نشانگر التهاب هستند و به ارزیابی کمک می‌کنند، اما بالا بودن آن‌ها فقط به معنی عفونت نیست. این شاخص‌ها پس از جراحی نیز ممکن است مدتی افزایش داشته باشند و نتیجه باید با توجه به زمان عمل و سایر یافته‌ها تفسیر شود.
رادیوگرافی می‌تواند وضعیت پروتز، استخوان و احتمال لق‌شدگی را نشان دهد، اما تصویر طبیعی عفونت را رد نمی‌کند. پزشک در موارد انتخاب‌شده ممکن است تصویربرداری تکمیلی درخواست کند؛ انتخاب روش به شرایط بیمار و نتیجه بررسی‌های اولیه بستگی دارد.
نمونه‌گیری از مایع مفصل و کشت
در آسپیراسیون، پزشک با سوزن از مایع داخل مفصل نمونه می‌گیرد. این نمونه معمولاً برای شمارش سلول‌ها و بررسی نوع آن‌ها و نیز کشت میکروبی فرستاده می‌شود. بسته به شرایط، آزمایش‌های دیگری روی مایع مفصل هم ممکن است درخواست شود.
کشت به شناسایی میکروب و انتخاب آنتی‌بیوتیک کمک می‌کند، اما نتیجه منفی همیشه عفونت را رد نمی‌کند. اگر جراحی انجام شود، معمولاً چند نمونه از بافت‌های اطراف پروتز زانو نیز برای بررسی و کشت گرفته می‌شود؛ آماده شدن برخی نتایج ممکن است چند روز یا بیشتر طول بکشد.
آیا پیش از نمونه‌گیری باید آنتی‌بیوتیک مصرف کرد؟
آنتی‌بیوتیک ممکن است شناسایی میکروب در کشت را دشوار کند؛ بنابراین در بیمار پایدار، پزشک ممکن است ترجیح دهد نمونه‌گیری پیش از شروع دارو انجام شود. خودسرانه آنتی‌بیوتیک شروع یا داروی تجویزشده را قطع نکنید و مصرف اخیر آن را به پزشک اطلاع دهید.
اگر بیمار بدحال باشد یا احتمال عفونت شدید عمومی مطرح شود، درمان فوری نباید برای نمونه‌گیری به تأخیر بیفتد. تصمیم درباره ترتیب کشت و شروع دارو در این شرایط بر عهده تیم درمان است.
درمان عفونت پروتز زانو و نقش جراحی بازبینی
هدف درمان، کنترل عفونت، حفظ عملکرد اندام و کاهش احتمال بازگشت آن است. انتخاب روش به مدت علائم، پایداری پروتز، وضعیت بافت و زخم، نوع میکروب و سلامت عمومی بیمار بستگی دارد. جراح زانو و متخصص عفونی معمولاً در تصمیم‌گیری و پیگیری با یکدیگر همکاری می‌کنند.
پاک‌سازی مفصل با حفظ پروتز
در برخی عفونت‌های تازه، اگر پروتز ثابت باشد و شرایط بافت مناسب باشد، جراح می‌تواند بافت آلوده را بردارد و مفصل را شست‌وشو دهد و در صورت امکان قطعات متحرک را تعویض کند. پس از جراحی نیز آنتی‌بیوتیک طبق نظر تیم درمان تجویز می‌شود.
این روش که با نام دبریدمان و حفظ پروتز یا DAIR شناخته می‌شود، برای همه بیماران مناسب نیست و موفقیت آن تضمین‌شده نیست. تأخیر طولانی در بررسی علائم یا وجود پروتز لق ممکن است امکان حفظ پروتز را کاهش دهد.
تعویض مجدد پروتز در یک یا دو مرحله
در عفونت‌های مزمن، لق‌شدگی پروتز یا شرایطی که حفظ آن مناسب نیست، ممکن است جراحی بازبینی تعویض مفصل زانو پیشنهاد شود. در روش یک‌مرحله‌ای، پروتز آلوده برداشته و پس از پاک‌سازی، پروتز جدید در همان جراحی قرار داده می‌شود؛ این روش برای بیماران منتخب کاربرد دارد.
در روش دو‌مرحله‌ای، ابتدا پروتز برداشته و مفصل پاک‌سازی می‌شود؛ اغلب یک فاصله‌گذار موقت حاوی آنتی‌بیوتیک قرار می‌گیرد. پس از دوره درمان و ارزیابی مجدد، در صورت مناسب بودن شرایط، پروتز جدید در عمل دوم گذاشته می‌شود. فاصله بین دو جراحی برای همه بیماران یکسان نیست.
دکتر حمیدرضا یزدی در ارزیابی جراحی بازبینی، وضعیت پروتز، کیفیت استخوان و بافت نرم و نتایج بررسی عفونت را در کنار شرایط عمومی بیمار در نظر می‌گیرد. تصمیم نهایی تنها پس از معاینه و بررسی مدارک و آزمایش‌ها امکان‌پذیر است.
بیشتر بخوانید : علائم شل شدن پروتز زانو
نقش آنتی‌بیوتیک و پیگیری پس از درمان
نوع و مدت مصرف آنتی‌بیوتیک به میکروب، حساسیت دارویی، روش جراحی و وضعیت بیمار بستگی دارد. دارو ممکن است وریدی، خوراکی یا ترکیبی از این دو باشد. قطع زودهنگام یا تغییر خودسرانه دارو می‌تواند درمان را مختل کند؛ در صورت عارضه دارویی با تیم درمان تماس بگیرید.
در برخی بیمارانی که جراحی مناسب یا امکان‌پذیر نیست، پزشک ممکن است درمان آنتی‌بیوتیکی طولانی‌مدت برای کنترل عفونت را بررسی کند؛ این رویکرد لزوماً عفونت را ریشه‌کن نمی‌کند. پیگیری علائم، وضعیت زخم و آزمایش‌های موردنیاز پس از درمان اهمیت دارد.
پرسش‌های متداول درباره عفونت مفصل مصنوعی زانو
بله. به‌ویژه در عفونت‌های با شروع تدریجی، درد مداوم یا جدید ممکن است مهم‌ترین نشانه باشد. نبود تب یا قرمزی آشکار، عفونت را رد نمی‌کند.
خیر. درد می‌تواند به دوره بهبودی یا علت‌های دیگری مانند مشکلات مکانیکی مربوط باشد. بااین‌حال، درد افزاینده، درد همراه با ترشح یا دردی که پس از بهبودی دوباره شروع شده، باید بررسی شود.
اغلب برای کنترل عفونت اطراف پروتز، علاوه بر آنتی‌بیوتیک به جراحی نیاز است. در شرایط خاص، پزشک ممکن است درمان دارویی طولانی‌مدت را برای کنترل عفونت انتخاب کند، نه لزوماً درمان قطعی آن.
بله. عفونت ممکن است مدت طولانی پس از جراحی نیز رخ دهد؛ از جمله زمانی که میکروب‌ها از طریق خون به مفصل مصنوعی برسند. شروع ناگهانی درد و تورم در زانویی که قبلاً عملکرد خوبی داشته، نیازمند بررسی است.
گزارش عمل قبلی، فهرست داروها و آنتی‌بیوتیک‌های اخیر، نتایج آزمایش و کشت، تصاویر رادیولوژی و خلاصه درمان‌های انجام‌شده را همراه ببرید. اگر این مدارک در دسترس نیستند، مراجعه فوری را برای جمع‌آوری آن‌ها به تأخیر نیندازید.