علائم شل شدن پروتز زانو معمولاً شامل درد جدید یا رو به افزایش، تورم و گاهی احساس ناپایداری هنگام راه رفتن است. این نشانه‌ها به‌تنهایی تشخیص را قطعی نمی‌کنند؛ معاینه، مقایسه تصاویر و بررسی احتمال عفونت برای یافتن علت ضروری است.
علائم شل شدن پروتز زانو چیست؟
شل شدن زمانی مطرح می‌شود که اتصال یکی از اجزای پروتز به استخوان کاهش پیدا کند. نشانه‌ها ممکن است به‌تدریج ظاهر شوند یا پس از دوره‌ای از عملکرد قابل قبول زانو، دوباره بروز کنند. شدت علائم در افراد مختلف یکسان نیست و گاهی تغییرات تصویری پیش از علائم واضح دیده می‌شوند.
درد جدید یا افزایش درد هنگام تحمل وزن
دردی که پس از یک دوره بهبود دوباره شروع شود یا به‌تدریج شدت بگیرد، نیازمند بررسی است. این درد ممکن است هنگام ایستادن، راه رفتن یا بالا و پایین رفتن از پله بیشتر شود و با استراحت کاهش یابد؛ هرچند چنین الگویی اختصاصی شل شدن نیست.
محل درد نیز می‌تواند به پزشک سرنخ بدهد. برای مثال، درد اطراف مفصل یا بخش بالایی ساق باید همراه با معاینه و تصاویر بررسی شود. درد شبانه یا درد در حال استراحت هم ممکن است به علل دیگری از جمله عفونت مربوط باشد و نباید نادیده گرفته شود.
تورم، ناپایداری و تغییر توان راه رفتن
تورم مکرر، احساس خالی کردن زانو، کاهش توانایی راه رفتن یا نیاز جدید به عصا از تغییراتی هستند که باید گزارش شوند. ناپایداری می‌تواند به مشکلات رباطی یا سایر مشکلات مکانیکی نیز مربوط باشد و الزاماً به معنی شل شدن اتصال پروتز نیست.
صدای کلیک به‌تنهایی، به‌ویژه اگر بدون درد و تغییر عملکرد باشد، لزوماً نشانه شل شدن نیست. اما صدای جدید همراه با درد، تورم یا احساس ناپایداری ارزش ارزیابی دارد. توجه به زمان شروع و تغییر تدریجی این نشانه‌ها برای تشخیص مفید است.
بیشتر بخوانید : ترشحات بعد از جراحی تعویض مفصل زانو
چه عواملی باعث شل شدن پروتز زانو می‌شوند؟
شل شدن پروتز به دو گروه کلی عفونی و غیرعفونی تقسیم می‌شود. در نوع غیرعفونی، عواملی مانند واکنش بدن به ذرات ناشی از ساییدگی و تحلیل استخوان اطراف اجزا، کیفیت استخوان، نحوه قرارگیری و اتصال پروتز یا فشارهای مکانیکی می‌توانند نقش داشته باشند.
عفونت اطراف مفصل مصنوعی نیز ممکن است اتصال پروتز را مختل کند. عفونت همیشه با تب یا قرمزی واضح همراه نیست و گاهی فقط با درد یا تورم طول‌کشیده ظاهر می‌شود. به همین دلیل، پیش از تصمیم‌گیری درباره درمان باید احتمال آن به‌طور جدی بررسی شود.
آیا زمان شروع درد علت را مشخص می‌کند؟
زمان شروع علائم راهنمای مهمی است، اما به‌تنهایی علت را مشخص نمی‌کند. درد مداوم از نخستین ماه‌های پس از جراحی و دردی که پس از چند سال بهبود ایجاد می‌شود، ممکن است مسیر بررسی متفاوتی داشته باشند. پزشک هر دو حالت را در کنار سابقه جراحی، معاینه و آزمایش‌ها ارزیابی می‌کند.
بیشتر بخوانید : درمان محدودیت حرکتی زانو
شل شدن پروتز زانو چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص بر پایه یک نشانه یا یک تصویر انجام نمی‌شود. پزشک ابتدا وضعیت فعلی زانو را با روند بهبود پس از عمل مقایسه می‌کند، سپس با توجه به احتمال شل شدن، عفونت یا سایر مشکلات، آزمایش‌های مناسب را انتخاب می‌کند.
شرح حال و معاینه زانو
در معاینه، محل درد، تورم، دامنه حرکت، ثبات مفصل، وضعیت زخم و نحوه راه رفتن بررسی می‌شود. پزشک درباره زمان شروع درد، تب، ترشح زخم، ضربه، جراحی‌های قبلی و داروهای مصرفی نیز می‌پرسد. گاهی منشأ درد در مفصل ران، کمر یا بافت‌های اطراف زانو است، نه خود پروتز.
برای ویزیت، گزارش عمل و تصاویر قدیمی و جدید را همراه داشته باشید. ثبت این‌که درد از چه زمانی شروع شده، با چه فعالیتی بدتر می‌شود و آیا پس از جراحی دوره‌ای بدون درد داشته‌اید، به بررسی دقیق‌تر کمک می‌کند. دکتر حمیدرضا یزدی با توجه به این اطلاعات و یافته‌های معاینه، مسیر ارزیابی زانوی دردناک را تعیین می‌کند.
رادیوگرافی و تصویربرداری تکمیلی
رادیوگرافی ساده معمولاً نخستین تصویربرداری است و ممکن است در حالت تحمل وزن نیز انجام شود. مقایسه تصاویر جدید با عکس‌های قبلی می‌تواند تغییر موقعیت اجزای پروتز، خطوط پیشرونده اطراف آن یا تحلیل استخوان را نشان دهد. وجود یک خط در تصویر به‌تنهایی همیشه به معنی شل شدن نیست.
اگر رادیوگرافی پاسخ کافی ندهد، پزشک بسته به مسئله ممکن است سی‌تی‌اسکن یا تصویربرداری پزشکی هسته‌ای را درخواست کند. هر روش محدودیت‌هایی دارد؛ برای نمونه، تغییرات پس از جراحی می‌توانند تفسیر برخی اسکن‌ها را دشوار کنند. انتخاب تصویربرداری باید متناسب با وضعیت بیمار باشد.
آزمایش خون و نمونه‌گیری از مایع مفصل
برای بررسی عفونت، معمولاً از آزمایش‌هایی مانند CRP و ESR استفاده می‌شود. بالا بودن آن‌ها می‌تواند نشانه التهاب باشد، اما علت را به‌تنهایی مشخص نمی‌کند؛ نتیجه طبیعی نیز در همه شرایط عفونت را کاملاً رد نمی‌کند.
اگر پزشک به عفونت مشکوک باشد، ممکن است با سوزن از مایع مفصل نمونه بگیرد تا تعداد سلول‌ها و کشت بررسی شود. مصرف آنتی‌بیوتیک پیش از نمونه‌گیری می‌تواند بر نتیجه کشت اثر بگذارد؛ بنابراین بدون تجویز دارو مصرف نکنید و اگر آنتی‌بیوتیک می‌خورید، به پزشک اطلاع دهید. در صورت بیماری شدید یا علائم هشدار، درمان فوری را برای انجام نمونه‌گیری به تأخیر نیندازید.
چه زمانی باید برای درد پروتز زانو مراجعه کرد؟
درد تازه یا پیشرونده، تورم تکرارشونده و کاهش عملکرد پس از تعویض مفصل را به جراح اطلاع دهید؛ به‌خصوص اگر پیش‌تر زانو عملکرد خوبی داشته است. ارزیابی زودهنگام می‌تواند به شناسایی علت و برنامه‌ریزی مناسب پیش از آسیب بیشتر به استخوان کمک کند، هرچند نتیجه به علت و شرایط بیمار بستگی دارد.
تب همراه با درد یا تورم زانو، قرمزی منتشر، ترشح از زخم، درد شدید ناگهانی پس از ضربه یا ناتوانی در تحمل وزن نیاز به ارزیابی فوری دارد. در صورت تنگی نفس یا درد قفسه سینه همراه با تورم پا، فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ این علائم می‌توانند نشانه مشکلی جدی مانند آمبولی ریه باشند.
بیشتر بخوانید : تعویض جزئی مفصل زانو
تا زمان ویزیت چه کارهایی انجام دهیم؟
فعالیت‌هایی را که درد را تشدید می‌کنند کاهش دهید و اگر زانو هنگام راه رفتن ناپایدار است، با احتیاط و در صورت نیاز از وسیله کمکی استفاده کنید. از تغییر خودسرانه داروها، به‌ویژه آنتی‌بیوتیک یا داروهای رقیق‌کننده خون، خودداری کنید. این اقدامات جای معاینه را نمی‌گیرند.
اگر علت شل شدن عفونت باشد چه تفاوتی دارد؟
عفونت اطراف پروتز ممکن است به جراحی و آنتی‌بیوتیک هدفمند نیاز داشته باشد. بسته به نوع عفونت و شرایط بیمار، جراح می‌تواند روش‌های مختلفی از جمله تعویض پروتز در یک یا دو مرحله را بررسی کند. برنامه درمانی فردی است و نتیجه کشت و نظر تیم درمان در انتخاب آن اهمیت دارد.
پرسش‌های متداول درباره شل شدن پروتز زانو
خیر. درد می‌تواند ناشی از عفونت، ناپایداری، مشکلات بافت نرم یا حتی بیماری مفصل ران و کمر باشد. تشخیص به معاینه و بررسی‌های متناسب نیاز دارد.
خیر. بعضی تغییرات در تصاویر اولیه واضح نیستند. مقایسه عکس‌های قبلی و جدید و گاهی تصویربرداری تکمیلی به تصمیم‌گیری کمک می‌کند.
بله. شل شدن غیرعفونی ممکن است با ساییدگی، تحلیل استخوان یا عوامل مکانیکی مرتبط باشد؛ با این حال، پیش از انتخاب درمان باید احتمال عفونت بررسی شود.
خیر. نخست باید علت علائم و میزان مشکل مشخص شود. اگر شل شدن علامت‌دار تأیید شود، جراحی بازبینی اغلب گزینه مهمی است، اما تصمیم نهایی برای هر بیمار جداگانه گرفته می‌شود.